logo

REFERANDUM HAKKINDA


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

1.REFERANDUM KAVRAMI

Referandum (latince ”referendum”) genelde anayasa değişikliği, yasaların kabulu ve ya çok önemli meselelerde halkın iradesini belirlemek amacıyla yapılan oylamadır.[1]

2.REFERANDUMLA EŞ ANLAMLI KAVRAMLAR

1.Plebisit

Referandum kelimesi genelde plebisit kelimesiyle beraber anılır. Plebs, Eski Roma’da, ayrıcalıklı particiler dışında kalan kalabalık halk sınıfına verilen isimdir. Plebs meclislerinin aldığı karar anlamında olan Latince plebiscitum sözünden gelir. Plebisit genelde yasama organlarının biri tarafından halkın oylamasına sunulan bir sorudur. Plebisit bir şekilde güven oylaması manasını ihtiva ettiği için, günümüzde pek sık kullanılmamaktadır. [2]

2.Halk Oylaması

Halkın türlü siyasi ve toplumsal sorunlar karşısında olumlu veya olumsuz görüşünü belirlemek için başvurulan oylama, plebisit, referandum. [3]

III. REFERANDUM ÇEŞİTLERİ

1.Bağlayıcılık Bakımından Referandum

1.1. Danışma Referandumu (İstişari Referandum)

Bu tür referandumlarda sonuç, yasama meclisini hukuken bağlamaz. Yasama organı referandum sonucuna uymak veya uymamak konusunda serbesttir.

1.2. Onay/Karar Referandumu (Tasdiki Referandum)

Yasama organının referandum neticesiyle hukuken bağlı olduğu referandum türüdür. Buna göre kabul oyları çoğunlukta ise kanun onaylanmış sayılır ve hukuken bağlayıcılık kazanır. Ret oyları çoğunlukta ise yasama organınca kabul edilmiş kanun yürürlüğe giremez.

2.Yöntem Bakımından Referandum

2.1. Zorunlu (Mecburi/Otomatik) Referandum

Anayasa metninde anayasa tasarısının yürürlüğe girmesi referanduma bağlanmış veya anayasada hangi kanun tasarılarının referanduma sunulacağı belirtilmişse zorunlu referandum söz konusudur.

2.2. İhtiyari Referandum

İhtiyari referandum belli makamların isteğine bağlı olarak işletilen bir mekanizmadır. Burada kanun parlamento tarafından kabul edildikten soma belli bir süre içinde belli makamların örneğin; belli sayıda parlamento üyesi, cumhurbaşkanı, hükümet veya belli sayıda seçmenin talep etmesi durumunda kanun halkoyuna sunulur.

3.Konu Bakımından Referandum

3.1. Kurucu Referandum (Anayasa Referandumu)

Yeni bir anayasa kabul edilmesi veya mevcut bir anayasada değişiklik yapılması konusunda düzenlenen referandumlara kurucu veya anayasa referandumu denmektedir.

3.2. Yasama Referandumu (Teşrii Referandum)

Teşrii referandum olarak da tabir edilir. Olağan bir kanun metninin oylanmasına ilişkin referandumlardır. Yasama referandumları, belli bir konuda kanun çıkarılması ile ilgili olabileceği gibi, parlamentonun kabul ettiği kanunun iptali veya yürürlükte olan bir kanunun ilga edilmesi konusunda da yapılabilir. İptal edici referandum ve ilga edici referandum ayrımı bu açıdan önemlidir.

*İptal Edici (Rejective) Referandum

Parlamentonun kabul ettiği ancak henüz yürürlüğe girmemiş bir kanunun askıya alınması veya iptal edilmesi için yapılan yasama referandumudur.

*İlga Edici (Abrogative) Referandum

Yürürlükte olan bir kanunun üga edilmesi için yapılan yasama referandumudur.

3.3. Uluslararası Referandum (Plebisit)

Diplomatik bir anlaşma veya sözleşmenin halkoyuna sunulmasıdır. Plebisit olarak da tabir edilir.

4.Referandumu Başlatan Güç ve Yönetici Elitin Tutumu Bakımından Referandum

4.1. Kontrollü/Kontrolsüz Referandum

Referandumu başlatan güç eğer halk dışında herhangi bir aktörse (hükümet veya devlet başkanı gibi) kontrollü referandumdan, referandumu başlatan seçmenlerse kontrolsüz referandumdan söz edilir. Kontrollü referandumda siyasi iktidar, halkın iradesine müdahale ederek istediği sonucun gerçekleşmesini sağlamaya çalışır. Kontrolsüz referandumda ise siyasi iktidar halkın iradesine doğrudan müdahale edemez. Çünkü burada referandumu başlatan halktır. Gerekli şartlar gerçekleştiğinde hükümetin veya cumhurbaşkanının bunu engelleme yetkisi yoktur.

4.2. Egemen güç Lehinde/Egemen güç Aleyhinde Referandum

Egemen güç lehinde referandum rejimi onaylar ve güçlendirir. Egemen güç aleyhinde referandumda yönetici elitin menfaatlerine aykırı sonuçlar ortaya çıkar.[4]

5.Referandumun Geçerli Olduğu Düzey Bakımından Referandum

5.1. Ulusal Referandum

Referandum ülke genelinde yapılıyorsa ulusal referandumdan bahsedilir.

5.2. Eyalet/Bölge Düzeyinde Referandum

Referandumla eyalet/bölge sınırlarının belirlenmesi veya eyalette/bölgede verilecek kararların referanduma sunulması halinde eyalet/bölge düzeyinde referandum sözkonusudur.

5.3. Yerel Referandum

Yerel yönetimlerin sınırlarının belirlenmesi veya yerel yönetimlerle ilgili verilecek kararların referanduma sunulması halinde yerel referandumdan bahsedilir.[5]

[1] https://www.turkcebilgi.com/referandum

[2] https://www.turkcebilgi.com/referandum

[3]http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&kelime=halk%20oylamas%C4%B1&guid=TDK.GTS.537d6db5dea247.51937787

[4] YILDIZ, Ahmet, DURDULAR, Ercan, SOLAK,Mehmet, ŞENCAN,Hüdai , Bir Doğrudan Demokrasi Aracı Olarak Referandum, TBMM Araştırma Merkezi Yayınları, s.77-88, Temmuz 2010 – ANKARA,

[5] https://anayasa.tbmm.gov.tr/docs/ulke_anayasalarinda_referandum.pdf s.6

Share
437 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

4+8 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Marksizmin Ekolleri (Mezhepleri)

    21 Ekim 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Özet: *Marksizm, bilimsel sosyalizm ve komünizmin kurucusu Karl Marx'ın ve Friedrich Engels'in çalışmalarından çıkarılan insanlığın özgürleşmesiyle ilgili bir düşünce sistemi ve ideoloji. *Leninizm işçi sınıfını odak noktası olarak kabul eder. *Maoizm’de Çinde işçi sınıfı olmadığı için köylüler işçi sınıfı yerine konmuştur. *Cheizm’de İşçi ve köylü sınıfı birlikte hareket eder. *Marksizm’in bu ideolojileri İslamdaki mezheplere benziyor. İslam bir tane olduğuna göre mezhepler niye var diyenler, Marksizmdeki bu farklı ideolojileri ...
  • İki Röportajla İSME Dosyasını Kapatıyorum

    19 Ekim 2017 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Bildiğiniz üzere Bodrum’da düzenlenen Madencilik ve Çevre Sempozyumu’nda düzenlenen Madencilik ve Çevre Sempozyumu (İSME 2017) de gerçekleştirdiğimiz röportajlardan bir bölümünü yayımlamıştım. Şimdi son iki röportajla İSME 2017 dosyasını kapatıyorum. Bu röportajlardan biri alanında ülkemizin aranılan akademisyenlerin Prof. Dr. Hürriyet Akdaş hocanın açıklamalarını içeriyor. Bir diğeri ise ise iş dünyasından iki röportajı içeriyor. Yine her zaman olduğu gibi yorumsuz bir biçimde sizlere aktarıyorum. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Öğretim G...
  • Öküz Mehmet Paşa

    19 Ekim 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      “Bir Nalbant Çocuğu Başbakan Oluyor” 17. asır kıymetli devlet adamlarından Öküz Mehmet Paşa, Sultan I. Ahmet Han'ın vezirlerinden ve damatlarındandır. “Vezir” ve “Damat" Mehmet Paşa olarak da bilinir. Sultan I. Ahmet ve II. Osman dönemlerinde, ilkinde iki yıl, ikincisinde on bir ay olmak üzere iki defa “Sadrazamlık” makamına getirilmiştir. Hakkında “edip ve vakur, vezir-i sahib-i şu’ur” denmiştir. 1621 senesinde vefat etmiştir. Asıl lakabı “Oğuz” olmasına rağmen eski yazıdaki kef ve kaf harflerinin karıştırılmasından dolayı muha...
  • İSME 2017’de Artvin’e Yansımalar

    18 Ekim 2017 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    İSME 2017’DE Madencilik Sektörü Artvin Basına Konuştu Uluslararası Madencilik ve Çevre Sempozyumunda Artvin Cerattepe Bakır Madenleri gündem konusu oldu. Artvin Basınına Konuşan Madenciler, Ülkemizde Maden Teknolojisinin geliştiğine vurgu yaparak madencilik çevreye duyarlı bir biçimde gerçekleştirilebildiğini açıkladılar. Türkiye Maden Mühendisleri Odası tarafından Muğla’nın Bodrum ilçesinde Madencilik ve Çevre Sempozyumu (İSME 2017) düzenlendi. Sempozyuma Türkiye Maden Mühendisleri Odası üyeleri, sektörün önde gelen firmalarının temsi...