logo

REFERANDUM HAKKINDA


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

1.REFERANDUM KAVRAMI

Referandum (latince ”referendum”) genelde anayasa değişikliği, yasaların kabulu ve ya çok önemli meselelerde halkın iradesini belirlemek amacıyla yapılan oylamadır.[1]

2.REFERANDUMLA EŞ ANLAMLI KAVRAMLAR

1.Plebisit

Referandum kelimesi genelde plebisit kelimesiyle beraber anılır. Plebs, Eski Roma’da, ayrıcalıklı particiler dışında kalan kalabalık halk sınıfına verilen isimdir. Plebs meclislerinin aldığı karar anlamında olan Latince plebiscitum sözünden gelir. Plebisit genelde yasama organlarının biri tarafından halkın oylamasına sunulan bir sorudur. Plebisit bir şekilde güven oylaması manasını ihtiva ettiği için, günümüzde pek sık kullanılmamaktadır. [2]

2.Halk Oylaması

Halkın türlü siyasi ve toplumsal sorunlar karşısında olumlu veya olumsuz görüşünü belirlemek için başvurulan oylama, plebisit, referandum. [3]

III. REFERANDUM ÇEŞİTLERİ

1.Bağlayıcılık Bakımından Referandum

1.1. Danışma Referandumu (İstişari Referandum)

Bu tür referandumlarda sonuç, yasama meclisini hukuken bağlamaz. Yasama organı referandum sonucuna uymak veya uymamak konusunda serbesttir.

1.2. Onay/Karar Referandumu (Tasdiki Referandum)

Yasama organının referandum neticesiyle hukuken bağlı olduğu referandum türüdür. Buna göre kabul oyları çoğunlukta ise kanun onaylanmış sayılır ve hukuken bağlayıcılık kazanır. Ret oyları çoğunlukta ise yasama organınca kabul edilmiş kanun yürürlüğe giremez.

2.Yöntem Bakımından Referandum

2.1. Zorunlu (Mecburi/Otomatik) Referandum

Anayasa metninde anayasa tasarısının yürürlüğe girmesi referanduma bağlanmış veya anayasada hangi kanun tasarılarının referanduma sunulacağı belirtilmişse zorunlu referandum söz konusudur.

2.2. İhtiyari Referandum

İhtiyari referandum belli makamların isteğine bağlı olarak işletilen bir mekanizmadır. Burada kanun parlamento tarafından kabul edildikten soma belli bir süre içinde belli makamların örneğin; belli sayıda parlamento üyesi, cumhurbaşkanı, hükümet veya belli sayıda seçmenin talep etmesi durumunda kanun halkoyuna sunulur.

3.Konu Bakımından Referandum

3.1. Kurucu Referandum (Anayasa Referandumu)

Yeni bir anayasa kabul edilmesi veya mevcut bir anayasada değişiklik yapılması konusunda düzenlenen referandumlara kurucu veya anayasa referandumu denmektedir.

3.2. Yasama Referandumu (Teşrii Referandum)

Teşrii referandum olarak da tabir edilir. Olağan bir kanun metninin oylanmasına ilişkin referandumlardır. Yasama referandumları, belli bir konuda kanun çıkarılması ile ilgili olabileceği gibi, parlamentonun kabul ettiği kanunun iptali veya yürürlükte olan bir kanunun ilga edilmesi konusunda da yapılabilir. İptal edici referandum ve ilga edici referandum ayrımı bu açıdan önemlidir.

*İptal Edici (Rejective) Referandum

Parlamentonun kabul ettiği ancak henüz yürürlüğe girmemiş bir kanunun askıya alınması veya iptal edilmesi için yapılan yasama referandumudur.

*İlga Edici (Abrogative) Referandum

Yürürlükte olan bir kanunun üga edilmesi için yapılan yasama referandumudur.

3.3. Uluslararası Referandum (Plebisit)

Diplomatik bir anlaşma veya sözleşmenin halkoyuna sunulmasıdır. Plebisit olarak da tabir edilir.

4.Referandumu Başlatan Güç ve Yönetici Elitin Tutumu Bakımından Referandum

4.1. Kontrollü/Kontrolsüz Referandum

Referandumu başlatan güç eğer halk dışında herhangi bir aktörse (hükümet veya devlet başkanı gibi) kontrollü referandumdan, referandumu başlatan seçmenlerse kontrolsüz referandumdan söz edilir. Kontrollü referandumda siyasi iktidar, halkın iradesine müdahale ederek istediği sonucun gerçekleşmesini sağlamaya çalışır. Kontrolsüz referandumda ise siyasi iktidar halkın iradesine doğrudan müdahale edemez. Çünkü burada referandumu başlatan halktır. Gerekli şartlar gerçekleştiğinde hükümetin veya cumhurbaşkanının bunu engelleme yetkisi yoktur.

4.2. Egemen güç Lehinde/Egemen güç Aleyhinde Referandum

Egemen güç lehinde referandum rejimi onaylar ve güçlendirir. Egemen güç aleyhinde referandumda yönetici elitin menfaatlerine aykırı sonuçlar ortaya çıkar.[4]

5.Referandumun Geçerli Olduğu Düzey Bakımından Referandum

5.1. Ulusal Referandum

Referandum ülke genelinde yapılıyorsa ulusal referandumdan bahsedilir.

5.2. Eyalet/Bölge Düzeyinde Referandum

Referandumla eyalet/bölge sınırlarının belirlenmesi veya eyalette/bölgede verilecek kararların referanduma sunulması halinde eyalet/bölge düzeyinde referandum sözkonusudur.

5.3. Yerel Referandum

Yerel yönetimlerin sınırlarının belirlenmesi veya yerel yönetimlerle ilgili verilecek kararların referanduma sunulması halinde yerel referandumdan bahsedilir.[5]

[1] https://www.turkcebilgi.com/referandum

[2] https://www.turkcebilgi.com/referandum

[3]http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&kelime=halk%20oylamas%C4%B1&guid=TDK.GTS.537d6db5dea247.51937787

[4] YILDIZ, Ahmet, DURDULAR, Ercan, SOLAK,Mehmet, ŞENCAN,Hüdai , Bir Doğrudan Demokrasi Aracı Olarak Referandum, TBMM Araştırma Merkezi Yayınları, s.77-88, Temmuz 2010 – ANKARA,

[5] https://anayasa.tbmm.gov.tr/docs/ulke_anayasalarinda_referandum.pdf s.6

Share
407 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

10+6 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Teşkilatların değişmesi değil, milletin cebinin para görmesi gerekir

    18 Ağustos 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Cumhurbaşkanımız ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan partiye zarar verdiklerini düşündüğü kibirli ve çıkarcı kimseleri partiden uzaklaştırmak istiyor. Bu elbette erdemli ve ideal bir davranıştır. Fakat aslında maalesef toplumumuz hem kibir hem de çıkarcı insanları bir şekilde benimsemiş ve içselleştirmiştir. Bu söylediğimi destekleyen iki önemli atasözü var. El öpmekle dudak aşınmaz (Bu kibirli insanların varlığına bir tahammül anlamı içerir) Bal tutan parmağını yalar (Bu da bazı insanların yolsuzluk yapmasına t...
  • Cerattepe’yi Gezmeye Gelen Basın Mensupları Ön Yargı İle Geldiklerini Belli Ettiler

    17 Ağustos 2017 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Bildiğiniz üzere geçtiğimiz günlerde ulusal medya temsilcileri Artvin Cerattepe Maden Projesi’ne ilişkin bilgi almak üzere Artvin’e gelmişlerdi. Konu bu olmasına karşın bence bilgi almak için ön yargılarını ispatlayacak belge, bilgi veya fotoğraf çekebilmek için ön yargılı bir biçimde Artvin’e geldiklerini yaptıkları haberlerden belli ettiler. Madencilik konusunda çok fazla bilgi sahibi olmayan ve kuru kuruna bir çevre hassasiyeti içerisinde bulunan basın mensuplarının genelde yaptığı şey budur. Ülkemizde madencilik yapılmasın, yerli kaynakl...
  • Artvin Çoruh Üniversitesi Rektörüne Duyrulur…

    17 Ağustos 2017 Köşe Yazıları, Melih Sıddık Dalkılıç

    Tüm Selamların Yegane Sahibinin Adıyla BİSMİLLAH Varlığım kudreti elinde olan ALLAH’A hamd olsun, yeniden yazmak nasip oldu. Son zamanlarda yazar olmaktan iyice sıkıldığımı fark ettim. Neden diye sorarsanız; Artvin gibi illerde doğruları dile getirdiğin zaman “Hain” ilan ediliyorsun. Maden konusunda doğruları yazdığında “Madenci” diye yaftalamıyorsun ya da bürokrasi hakkında yazdığında “Hükümeti” eleştiriyorsun diye algılanıyor. Geçen haftalarda beni rahatsız eden konuları ele aldım. Nasıl Ak parti içinde “Metal yorgunluğu”  dile geliyorsa a...
  • Hilfu’l-Fudûl (Erdemliler İttifakı)

    15 Ağustos 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Özet: Bazı Kureyş kabilelerinin, Mekke'de haksızlığa uğrayan insanlara yardım etmek amacıyla yaptıkları Hz. Peygamber'in de katıldığı antlaşma. Bu sivil insiyatifin olumlu girişimleri Mekkeliler arasında takdirle karşılandı, örgüt mensuplarına karşı güven ve saygı oluşturdu. Bu örgütün, Hz. Peygamber'in kişiliğinin oluşturmasında, çevresiyle ilişkilerinin geliştirmesinde, itibar oluşturmasında etkisi büyük olmuştur. Peygamberliği ilan ettikten sonraki dönemde dahi Hilfu’l-Fudûl 'dan övgüyle söz etmiş ve "Yine çağrılsam gider katılırım...