logo

REFERANDUM HAKKINDA


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

1.REFERANDUM KAVRAMI

Referandum (latince ”referendum”) genelde anayasa değişikliği, yasaların kabulu ve ya çok önemli meselelerde halkın iradesini belirlemek amacıyla yapılan oylamadır.[1]

2.REFERANDUMLA EŞ ANLAMLI KAVRAMLAR

1.Plebisit

Referandum kelimesi genelde plebisit kelimesiyle beraber anılır. Plebs, Eski Roma’da, ayrıcalıklı particiler dışında kalan kalabalık halk sınıfına verilen isimdir. Plebs meclislerinin aldığı karar anlamında olan Latince plebiscitum sözünden gelir. Plebisit genelde yasama organlarının biri tarafından halkın oylamasına sunulan bir sorudur. Plebisit bir şekilde güven oylaması manasını ihtiva ettiği için, günümüzde pek sık kullanılmamaktadır. [2]

2.Halk Oylaması

Halkın türlü siyasi ve toplumsal sorunlar karşısında olumlu veya olumsuz görüşünü belirlemek için başvurulan oylama, plebisit, referandum. [3]

III. REFERANDUM ÇEŞİTLERİ

1.Bağlayıcılık Bakımından Referandum

1.1. Danışma Referandumu (İstişari Referandum)

Bu tür referandumlarda sonuç, yasama meclisini hukuken bağlamaz. Yasama organı referandum sonucuna uymak veya uymamak konusunda serbesttir.

1.2. Onay/Karar Referandumu (Tasdiki Referandum)

Yasama organının referandum neticesiyle hukuken bağlı olduğu referandum türüdür. Buna göre kabul oyları çoğunlukta ise kanun onaylanmış sayılır ve hukuken bağlayıcılık kazanır. Ret oyları çoğunlukta ise yasama organınca kabul edilmiş kanun yürürlüğe giremez.

2.Yöntem Bakımından Referandum

2.1. Zorunlu (Mecburi/Otomatik) Referandum

Anayasa metninde anayasa tasarısının yürürlüğe girmesi referanduma bağlanmış veya anayasada hangi kanun tasarılarının referanduma sunulacağı belirtilmişse zorunlu referandum söz konusudur.

2.2. İhtiyari Referandum

İhtiyari referandum belli makamların isteğine bağlı olarak işletilen bir mekanizmadır. Burada kanun parlamento tarafından kabul edildikten soma belli bir süre içinde belli makamların örneğin; belli sayıda parlamento üyesi, cumhurbaşkanı, hükümet veya belli sayıda seçmenin talep etmesi durumunda kanun halkoyuna sunulur.

3.Konu Bakımından Referandum

3.1. Kurucu Referandum (Anayasa Referandumu)

Yeni bir anayasa kabul edilmesi veya mevcut bir anayasada değişiklik yapılması konusunda düzenlenen referandumlara kurucu veya anayasa referandumu denmektedir.

3.2. Yasama Referandumu (Teşrii Referandum)

Teşrii referandum olarak da tabir edilir. Olağan bir kanun metninin oylanmasına ilişkin referandumlardır. Yasama referandumları, belli bir konuda kanun çıkarılması ile ilgili olabileceği gibi, parlamentonun kabul ettiği kanunun iptali veya yürürlükte olan bir kanunun ilga edilmesi konusunda da yapılabilir. İptal edici referandum ve ilga edici referandum ayrımı bu açıdan önemlidir.

*İptal Edici (Rejective) Referandum

Parlamentonun kabul ettiği ancak henüz yürürlüğe girmemiş bir kanunun askıya alınması veya iptal edilmesi için yapılan yasama referandumudur.

*İlga Edici (Abrogative) Referandum

Yürürlükte olan bir kanunun üga edilmesi için yapılan yasama referandumudur.

3.3. Uluslararası Referandum (Plebisit)

Diplomatik bir anlaşma veya sözleşmenin halkoyuna sunulmasıdır. Plebisit olarak da tabir edilir.

4.Referandumu Başlatan Güç ve Yönetici Elitin Tutumu Bakımından Referandum

4.1. Kontrollü/Kontrolsüz Referandum

Referandumu başlatan güç eğer halk dışında herhangi bir aktörse (hükümet veya devlet başkanı gibi) kontrollü referandumdan, referandumu başlatan seçmenlerse kontrolsüz referandumdan söz edilir. Kontrollü referandumda siyasi iktidar, halkın iradesine müdahale ederek istediği sonucun gerçekleşmesini sağlamaya çalışır. Kontrolsüz referandumda ise siyasi iktidar halkın iradesine doğrudan müdahale edemez. Çünkü burada referandumu başlatan halktır. Gerekli şartlar gerçekleştiğinde hükümetin veya cumhurbaşkanının bunu engelleme yetkisi yoktur.

4.2. Egemen güç Lehinde/Egemen güç Aleyhinde Referandum

Egemen güç lehinde referandum rejimi onaylar ve güçlendirir. Egemen güç aleyhinde referandumda yönetici elitin menfaatlerine aykırı sonuçlar ortaya çıkar.[4]

5.Referandumun Geçerli Olduğu Düzey Bakımından Referandum

5.1. Ulusal Referandum

Referandum ülke genelinde yapılıyorsa ulusal referandumdan bahsedilir.

5.2. Eyalet/Bölge Düzeyinde Referandum

Referandumla eyalet/bölge sınırlarının belirlenmesi veya eyalette/bölgede verilecek kararların referanduma sunulması halinde eyalet/bölge düzeyinde referandum sözkonusudur.

5.3. Yerel Referandum

Yerel yönetimlerin sınırlarının belirlenmesi veya yerel yönetimlerle ilgili verilecek kararların referanduma sunulması halinde yerel referandumdan bahsedilir.[5]

[1] https://www.turkcebilgi.com/referandum

[2] https://www.turkcebilgi.com/referandum

[3]http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&kelime=halk%20oylamas%C4%B1&guid=TDK.GTS.537d6db5dea247.51937787

[4] YILDIZ, Ahmet, DURDULAR, Ercan, SOLAK,Mehmet, ŞENCAN,Hüdai , Bir Doğrudan Demokrasi Aracı Olarak Referandum, TBMM Araştırma Merkezi Yayınları, s.77-88, Temmuz 2010 – ANKARA,

[5] https://anayasa.tbmm.gov.tr/docs/ulke_anayasalarinda_referandum.pdf s.6

Share
607 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

9+7 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • MHP’de Birleştirici ve Bütünleştirici Adaylarla İddiasını Ortaya Koydu

    20 Mayıs 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Milliyetçi Hareket Partisi, Milletvekili geçici listesini yayımlayarak 24 Haziran seçimleri öncesinde seçim çalışmalarına start vermiş oldu. Milletvekili aday listelerinin verilmesine kısa bir süre kala ilk listesini açıklayan parti MHP olurken, MHP’nin Artvin Milletvekili aday listesi beklediğimiz gibi gerçekleşti. MHP’nin birinci sıra adayı Mali Müşavir Okan Aktaş olurken, 2.sıra adayı ise İsmihan Özcihan oldu. MHP böylelikle kafalardaki kimler aday olacak sorularını gideren ilk parti olurken MHP’nin Milletvekili adaylarının tabana ve kadınla...
  • Öykünmek

    19 Mayıs 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Köken: Bugünkü anlamıyla alakası olmasa da, “öykü” (hikâye) kelimesi ile “öykün-” (taklit etmek) kelimesi aynı kökten gelmektedir. Sözlük Anlamı: Birinin yaptığı gibi yapmak, birine veya bir şeye benzemeye çalışmak, taklit etmek Kelimenin Serüveni: Binlerce yıl öncesinde sık kullanılan öz Türkçe bir kelime olan öykünmek, zamanla “taklit etmek”, “imitasyon”, “emülasyon”… gibi yabancı kökenli kelimelerin gölgesinde kalmıştı. Son zamanlarda üzerindeki tozları atarak yeniden sıkça kullanılmaya başladı. Özellikle sınavlarda sorulmay...
  • Karadeniz’den Hakkari’ye Gönül Köprüsü

    17 Mayıs 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ‘Biz Anadoluyuz Projesi kapsamında İçişleri Bakanlığı’nın desteklediği ‘Basın Mensupları Gönül Elçileri Projesi kapsamında Karadenizli Gazeteciler olarak Hakkari’ye geldik. Artvin, Trabzon, Ordu, Gümüşhane illerinden olmak üzere 6 gazeteci olarak Hakkari’ye 4 günlük program kapsamında düzenlenen geziye katıldık. Bakan Süleyman Soylu’nun da Hakkari’ye gelecek olmasından dolayı bizim gezimizde bir gün uzatıldı ve Hakkari programımız 5 güne çıktı. Bugün ki yazımda program hakkında değerlendirmelerim olacak. ...
  • Bir Zamanların Terörle Anılan İlçesi Çukurca Huzurun ve Güvenin Adresi Olmuş

    16 Mayıs 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ‘Biz Anadoluyuz Projesi kapsamında İçişleri Bakanlığı’nın desteklediği ‘Basın Mensupları Gönül Elçileri Projesi kapsamında Karadenizli Gazeteciler olarak Hakkari’ye geldik. Artvin, Trabzon, Ordu, Gümüşhane illerinden olmak üzere 6 gazeteci olarak Hakkari’ye 4 günlük program kapsamında düzenlenen geziye katıldığımızı dün yazdığım köşe yazımda belirtmiştim. Hakkari gezimiz ikinci günü ile devam ederken müsaadenizle bugün ki yazımı da Hakkari izlenimlerine ayırmak istiyorum. Bu konuyu neden bu kadar önemsediği...