logo

REFERANDUM HAKKINDA


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

1.REFERANDUM KAVRAMI

Referandum (latince ”referendum”) genelde anayasa değişikliği, yasaların kabulu ve ya çok önemli meselelerde halkın iradesini belirlemek amacıyla yapılan oylamadır.[1]

2.REFERANDUMLA EŞ ANLAMLI KAVRAMLAR

1.Plebisit

Referandum kelimesi genelde plebisit kelimesiyle beraber anılır. Plebs, Eski Roma’da, ayrıcalıklı particiler dışında kalan kalabalık halk sınıfına verilen isimdir. Plebs meclislerinin aldığı karar anlamında olan Latince plebiscitum sözünden gelir. Plebisit genelde yasama organlarının biri tarafından halkın oylamasına sunulan bir sorudur. Plebisit bir şekilde güven oylaması manasını ihtiva ettiği için, günümüzde pek sık kullanılmamaktadır. [2]

2.Halk Oylaması

Halkın türlü siyasi ve toplumsal sorunlar karşısında olumlu veya olumsuz görüşünü belirlemek için başvurulan oylama, plebisit, referandum. [3]

III. REFERANDUM ÇEŞİTLERİ

1.Bağlayıcılık Bakımından Referandum

1.1. Danışma Referandumu (İstişari Referandum)

Bu tür referandumlarda sonuç, yasama meclisini hukuken bağlamaz. Yasama organı referandum sonucuna uymak veya uymamak konusunda serbesttir.

1.2. Onay/Karar Referandumu (Tasdiki Referandum)

Yasama organının referandum neticesiyle hukuken bağlı olduğu referandum türüdür. Buna göre kabul oyları çoğunlukta ise kanun onaylanmış sayılır ve hukuken bağlayıcılık kazanır. Ret oyları çoğunlukta ise yasama organınca kabul edilmiş kanun yürürlüğe giremez.

2.Yöntem Bakımından Referandum

2.1. Zorunlu (Mecburi/Otomatik) Referandum

Anayasa metninde anayasa tasarısının yürürlüğe girmesi referanduma bağlanmış veya anayasada hangi kanun tasarılarının referanduma sunulacağı belirtilmişse zorunlu referandum söz konusudur.

2.2. İhtiyari Referandum

İhtiyari referandum belli makamların isteğine bağlı olarak işletilen bir mekanizmadır. Burada kanun parlamento tarafından kabul edildikten soma belli bir süre içinde belli makamların örneğin; belli sayıda parlamento üyesi, cumhurbaşkanı, hükümet veya belli sayıda seçmenin talep etmesi durumunda kanun halkoyuna sunulur.

3.Konu Bakımından Referandum

3.1. Kurucu Referandum (Anayasa Referandumu)

Yeni bir anayasa kabul edilmesi veya mevcut bir anayasada değişiklik yapılması konusunda düzenlenen referandumlara kurucu veya anayasa referandumu denmektedir.

3.2. Yasama Referandumu (Teşrii Referandum)

Teşrii referandum olarak da tabir edilir. Olağan bir kanun metninin oylanmasına ilişkin referandumlardır. Yasama referandumları, belli bir konuda kanun çıkarılması ile ilgili olabileceği gibi, parlamentonun kabul ettiği kanunun iptali veya yürürlükte olan bir kanunun ilga edilmesi konusunda da yapılabilir. İptal edici referandum ve ilga edici referandum ayrımı bu açıdan önemlidir.

*İptal Edici (Rejective) Referandum

Parlamentonun kabul ettiği ancak henüz yürürlüğe girmemiş bir kanunun askıya alınması veya iptal edilmesi için yapılan yasama referandumudur.

*İlga Edici (Abrogative) Referandum

Yürürlükte olan bir kanunun üga edilmesi için yapılan yasama referandumudur.

3.3. Uluslararası Referandum (Plebisit)

Diplomatik bir anlaşma veya sözleşmenin halkoyuna sunulmasıdır. Plebisit olarak da tabir edilir.

4.Referandumu Başlatan Güç ve Yönetici Elitin Tutumu Bakımından Referandum

4.1. Kontrollü/Kontrolsüz Referandum

Referandumu başlatan güç eğer halk dışında herhangi bir aktörse (hükümet veya devlet başkanı gibi) kontrollü referandumdan, referandumu başlatan seçmenlerse kontrolsüz referandumdan söz edilir. Kontrollü referandumda siyasi iktidar, halkın iradesine müdahale ederek istediği sonucun gerçekleşmesini sağlamaya çalışır. Kontrolsüz referandumda ise siyasi iktidar halkın iradesine doğrudan müdahale edemez. Çünkü burada referandumu başlatan halktır. Gerekli şartlar gerçekleştiğinde hükümetin veya cumhurbaşkanının bunu engelleme yetkisi yoktur.

4.2. Egemen güç Lehinde/Egemen güç Aleyhinde Referandum

Egemen güç lehinde referandum rejimi onaylar ve güçlendirir. Egemen güç aleyhinde referandumda yönetici elitin menfaatlerine aykırı sonuçlar ortaya çıkar.[4]

5.Referandumun Geçerli Olduğu Düzey Bakımından Referandum

5.1. Ulusal Referandum

Referandum ülke genelinde yapılıyorsa ulusal referandumdan bahsedilir.

5.2. Eyalet/Bölge Düzeyinde Referandum

Referandumla eyalet/bölge sınırlarının belirlenmesi veya eyalette/bölgede verilecek kararların referanduma sunulması halinde eyalet/bölge düzeyinde referandum sözkonusudur.

5.3. Yerel Referandum

Yerel yönetimlerin sınırlarının belirlenmesi veya yerel yönetimlerle ilgili verilecek kararların referanduma sunulması halinde yerel referandumdan bahsedilir.[5]

[1] https://www.turkcebilgi.com/referandum

[2] https://www.turkcebilgi.com/referandum

[3]http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&kelime=halk%20oylamas%C4%B1&guid=TDK.GTS.537d6db5dea247.51937787

[4] YILDIZ, Ahmet, DURDULAR, Ercan, SOLAK,Mehmet, ŞENCAN,Hüdai , Bir Doğrudan Demokrasi Aracı Olarak Referandum, TBMM Araştırma Merkezi Yayınları, s.77-88, Temmuz 2010 – ANKARA,

[5] https://anayasa.tbmm.gov.tr/docs/ulke_anayasalarinda_referandum.pdf s.6

Share
#

SENDE YORUM YAZ

3+8 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Zeytin Dalı Harekatı Yeni Bir Çağın Başlaması Demek

    22 Ocak 2018 Köşe Yazıları, Selim Çiftçi

    -ABD nin malum baskı ve aldatmacalarına rağmen Türkiye Afrine de girdi. -ABD geri adım attı. -ABD dünya düzeni çöküyor. -Güçlü halk desteği ile Ak Parti iktidarı “Dünya beşten büyük” dedi -Tayyip Erdoğan artık eski Türkiye yok İMF ye borcu olmayan -her türlü silahını kendi üreten, ihtiyçlarını karşılayan bir ülke var -Ülkemiz tarihten beri hep komşularına zeytin dalı uzattı. -Bunu anlamayanlar Türkiye gerçeğini Afrin harekâtında gördüler -ABD nin ve diğer düşmanların Ülkemizden intikam almaları bir kez daha engellendi -100 YILLILK PLA...
  • Ganimet Hırsı, Resulullah’ın Emrini Bile Unutturmuştu

    22 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Savaşın bir neticesi ve sonucu olan ganimet bazen gaye olabiliyor, bu da olumsuz neticeler doğuruyordu. Ganimeti gaye yapan etkenlerden biriside insanlardaki mal kazanma hırsı idi. Bu hırsın menfi sonuçlarının örnekleri çoktur. Hz. Peygamberin gönderdiği bir askeri birlik, baskın yapacakları yere vardıklarında, içlerinden biri atını koşturarak, insanları uyarıyor ve “Şahadet kelimesini söyleyin canınızı koruyun” diyor. Bunun üzerine hepsi Müslüman oluyor. Diğer askerler “Ganimeti bize haram ettin" diyerek arkadaşlarına çıkışıyorlar. G...
  • İslam Hakimiyeti ve Müslüman Hakimiyeti arasındaki farklar

    21 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Müslüman Hakimiyeti demek her zaman için İslam hakimiyeti demek değildir. İslam Hakimiyetini kurmak için bu Hakimiyetin tesisinde Müslümanların görev alması beklenir ama bu mecburi değildir. Allah dilerse kâfir, münafık ve fasık bir adamın eli ile de dinine hizmet ettirebilir. İslam Hakimiyeti İslam dininin hakim olması demektir. Müslüman Hakimiyeti ise Müslümanların Hakimiyeti demektir. İslam Hakimiyeti ilkesel bir Hakimiyettir. Müslüman Hakimiyeti ise bir yerde müslümanların sayısal çoğunluğu ele geçirmesi demektir. Müslüma...
  • Komünizmde Kadınların Ortaklaşalığı Var mı?

    19 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      “..Bir topluluğa olan kininiz, sizi adaletsizliğe götürmesin…” Maide suresi, 8 Giriş Komünizm Türkiyede çoğunluk itibari ile elbette benimsediğimiz biz ideoloji değil. Toplumumuzun ekseriyetinin görüşü Komünizm ile bir birine zıttır. Fakat bu zıtlık “Bir topluluğa olan kininiz, sizi adaletsizliğe götürmesin.” Maide suresi, 8’in bize verdiği ölçü gereği, Komünizm hakkındaki görüşlerimizin de adaletsizliğe varmaması lazım. Çocukluğumdan beri komünizmde kadınların ortak olduğu sözlerini duyardım. Bu konuyu internette biraz ar...