logo

REFERANDUM HAKKINDA


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

1.REFERANDUM KAVRAMI

Referandum (latince ”referendum”) genelde anayasa değişikliği, yasaların kabulu ve ya çok önemli meselelerde halkın iradesini belirlemek amacıyla yapılan oylamadır.[1]

2.REFERANDUMLA EŞ ANLAMLI KAVRAMLAR

1.Plebisit

Referandum kelimesi genelde plebisit kelimesiyle beraber anılır. Plebs, Eski Roma’da, ayrıcalıklı particiler dışında kalan kalabalık halk sınıfına verilen isimdir. Plebs meclislerinin aldığı karar anlamında olan Latince plebiscitum sözünden gelir. Plebisit genelde yasama organlarının biri tarafından halkın oylamasına sunulan bir sorudur. Plebisit bir şekilde güven oylaması manasını ihtiva ettiği için, günümüzde pek sık kullanılmamaktadır. [2]

2.Halk Oylaması

Halkın türlü siyasi ve toplumsal sorunlar karşısında olumlu veya olumsuz görüşünü belirlemek için başvurulan oylama, plebisit, referandum. [3]

III. REFERANDUM ÇEŞİTLERİ

1.Bağlayıcılık Bakımından Referandum

1.1. Danışma Referandumu (İstişari Referandum)

Bu tür referandumlarda sonuç, yasama meclisini hukuken bağlamaz. Yasama organı referandum sonucuna uymak veya uymamak konusunda serbesttir.

1.2. Onay/Karar Referandumu (Tasdiki Referandum)

Yasama organının referandum neticesiyle hukuken bağlı olduğu referandum türüdür. Buna göre kabul oyları çoğunlukta ise kanun onaylanmış sayılır ve hukuken bağlayıcılık kazanır. Ret oyları çoğunlukta ise yasama organınca kabul edilmiş kanun yürürlüğe giremez.

2.Yöntem Bakımından Referandum

2.1. Zorunlu (Mecburi/Otomatik) Referandum

Anayasa metninde anayasa tasarısının yürürlüğe girmesi referanduma bağlanmış veya anayasada hangi kanun tasarılarının referanduma sunulacağı belirtilmişse zorunlu referandum söz konusudur.

2.2. İhtiyari Referandum

İhtiyari referandum belli makamların isteğine bağlı olarak işletilen bir mekanizmadır. Burada kanun parlamento tarafından kabul edildikten soma belli bir süre içinde belli makamların örneğin; belli sayıda parlamento üyesi, cumhurbaşkanı, hükümet veya belli sayıda seçmenin talep etmesi durumunda kanun halkoyuna sunulur.

3.Konu Bakımından Referandum

3.1. Kurucu Referandum (Anayasa Referandumu)

Yeni bir anayasa kabul edilmesi veya mevcut bir anayasada değişiklik yapılması konusunda düzenlenen referandumlara kurucu veya anayasa referandumu denmektedir.

3.2. Yasama Referandumu (Teşrii Referandum)

Teşrii referandum olarak da tabir edilir. Olağan bir kanun metninin oylanmasına ilişkin referandumlardır. Yasama referandumları, belli bir konuda kanun çıkarılması ile ilgili olabileceği gibi, parlamentonun kabul ettiği kanunun iptali veya yürürlükte olan bir kanunun ilga edilmesi konusunda da yapılabilir. İptal edici referandum ve ilga edici referandum ayrımı bu açıdan önemlidir.

*İptal Edici (Rejective) Referandum

Parlamentonun kabul ettiği ancak henüz yürürlüğe girmemiş bir kanunun askıya alınması veya iptal edilmesi için yapılan yasama referandumudur.

*İlga Edici (Abrogative) Referandum

Yürürlükte olan bir kanunun üga edilmesi için yapılan yasama referandumudur.

3.3. Uluslararası Referandum (Plebisit)

Diplomatik bir anlaşma veya sözleşmenin halkoyuna sunulmasıdır. Plebisit olarak da tabir edilir.

4.Referandumu Başlatan Güç ve Yönetici Elitin Tutumu Bakımından Referandum

4.1. Kontrollü/Kontrolsüz Referandum

Referandumu başlatan güç eğer halk dışında herhangi bir aktörse (hükümet veya devlet başkanı gibi) kontrollü referandumdan, referandumu başlatan seçmenlerse kontrolsüz referandumdan söz edilir. Kontrollü referandumda siyasi iktidar, halkın iradesine müdahale ederek istediği sonucun gerçekleşmesini sağlamaya çalışır. Kontrolsüz referandumda ise siyasi iktidar halkın iradesine doğrudan müdahale edemez. Çünkü burada referandumu başlatan halktır. Gerekli şartlar gerçekleştiğinde hükümetin veya cumhurbaşkanının bunu engelleme yetkisi yoktur.

4.2. Egemen güç Lehinde/Egemen güç Aleyhinde Referandum

Egemen güç lehinde referandum rejimi onaylar ve güçlendirir. Egemen güç aleyhinde referandumda yönetici elitin menfaatlerine aykırı sonuçlar ortaya çıkar.[4]

5.Referandumun Geçerli Olduğu Düzey Bakımından Referandum

5.1. Ulusal Referandum

Referandum ülke genelinde yapılıyorsa ulusal referandumdan bahsedilir.

5.2. Eyalet/Bölge Düzeyinde Referandum

Referandumla eyalet/bölge sınırlarının belirlenmesi veya eyalette/bölgede verilecek kararların referanduma sunulması halinde eyalet/bölge düzeyinde referandum sözkonusudur.

5.3. Yerel Referandum

Yerel yönetimlerin sınırlarının belirlenmesi veya yerel yönetimlerle ilgili verilecek kararların referanduma sunulması halinde yerel referandumdan bahsedilir.[5]

[1] https://www.turkcebilgi.com/referandum

[2] https://www.turkcebilgi.com/referandum

[3]http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&kelime=halk%20oylamas%C4%B1&guid=TDK.GTS.537d6db5dea247.51937787

[4] YILDIZ, Ahmet, DURDULAR, Ercan, SOLAK,Mehmet, ŞENCAN,Hüdai , Bir Doğrudan Demokrasi Aracı Olarak Referandum, TBMM Araştırma Merkezi Yayınları, s.77-88, Temmuz 2010 – ANKARA,

[5] https://anayasa.tbmm.gov.tr/docs/ulke_anayasalarinda_referandum.pdf s.6

Share
680 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

5+8 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Bu Kayalıklara İlçe Kurulmaz Demiştik Ama Bizi Yanılttılar

    18 Eylül 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    90’lı yılların sonu, 2000’li yılların başıydı. Yusufeli ilçesinde Yusufeli Barajı ve HES inşaatı ve bu inşaat sonrasında Yusufeli ilçesini sular altında kalacak olmasının tartışmaları yaşanıyordu. O dönem DSİ Çoruh Projeleri 26. Bölge Müdürlüğü’nde basın sorumlusu olarak çalışmaktaydım. Tartışmaların odağındaki bir kurumda tam da tartışmaları takip eden birimdeydim. Bu vesile ile de sık sık Yusufeli ilçesine gidip gelirdim ve ilçedeki genel kanaati ölçme şansı bulurdum. Hatta yeni Yusufeli ilçe merkezine ilişkin yapılan araştırmaları ve o bölge...
  • Artvin’de Otobüs Keyfi Yaşanıyor

    14 Eylül 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Şehirleri şehir yapan unsurların başında hiç kuşku yok ki şehir içi taşımacılıkta otobüslerin kullanılmasıdır. 90’lı yılların sonuna kadar Artvin şehir içi taşımacılıkta alternatife sahip bir ildi. Hatta şehir içi dolmuş hatları yok iken bile Artvin’de şehir içi taşımacılık konusunda halkın taşınması işlemi otobüsler ile yapılırdı. 90’lı yılların başında şehir içi dolmuşların devreye girmesi ile birlikte şehir içi taşımacılıkta Artvin’de iki alternatif var idi. Biri belediye otobüsleri, diğeri ise şehir içi dolmuşlardı. Dr. Emin Özgün’ün başkan...
  • Artvin’deki Köpek Saldırısı Görüntülerin Ulusal Yansıması

    11 Eylül 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Geçtiğimiz Pazar günü ulusal medyaya bildiğiniz üzere bir görüntü yansıdı. Maalesef hepimizin içini acıtan bu görüntüler ilimizin de kötü reklamı oldu. Konuyla ilgili olarak dün yazdığım yazımda değerlendirmelerde bulunmuştum ve konuyla ilgili olarak yapılanları anlatmıştım. Bugün ki yazımda bu görüntülerin ulusal yansıması, Artvin ile ilgili yanlış anlaşılmaları düzeltilmesi ve yapılanlara ilişkin bilgiler aktaracağım. Bunları yapmadan önce de köpeklerin sahibi ile yaptığım görüşmeyi de sizlere aktarmak istiyorum. Nihayetinde bizler gazetec...
  • Yerel Medyaya Sahip Çıkıyor musunuz?

    07 Eylül 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Evet, iğneyi kendimize batırdık birazda çuvaldızı Artvin halkına batıralım ve önemli bir konuyu bugün ki yazımızda ele alalım. Türkiye Gazeteciler Konfederasyonu Başkanı Nuri Kolaylı tarafından yapılan bir açıklama ve tespitten bahsedeceğim bugün ki yazımda. Önemli tespitleri içeriyor. Hani, her birinizin başı sıkıştığında ya da tanıtılmak istediğinde veya şirketlerinin açılışlarını halka duyurmak için zaman zaman ihtiyaç duyduğu, en çok da Artvin’in sorunlarının gündeme getirilmesi noktasında dert yandığı o yerel medya var ya onun sorunlarında...