logo

POLİS


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

 

Bu gün Polis Teşkilatı’nın kuruluşunun 172 yıl dönümü. Polis kelimesi üzerine ufak bir araştırma yaptım. Polis kavramının bu gün bildiğimizden çok farklı anlamları ortaya çıktı. Özellikle polislerimizin ufkunu açacağını düşündüğüm bir çalışma oldu.

I. Kelime Kökeni

Fransızca police “1. kamu düzeni, 2. polis teşkilatı” sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince politia “devlet düzeni” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen politeía sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca pólis, polit”kent, devlet” sözcüğünden türetilmiştir.[1]

II. Polis Kavramının Geniş Anlamı

İdari teşkilat, İdari tedbirler ve hukuki tasarruflara ek olarak şunlar da polis kavramı içinde düşünülmüştür;

 

1.Sosyal anlamda belli hakları olan vatandaşlar topluluğu,
2.Mekansal olarak, şehir ve onun toprakları, onu besleyen ekosistem,
3.Egemen, başka devletlerle ilişkileri olan bir devlet,[2]
4.Kamu hizmetleri,
5.Yasama faaliyetleri,
6.Yargı faaliyetleri,
7.İdari işlemler,
8.İdari teşkilat,
9.İdari tedbirler ve hukuki tasarruflar.

Moreau’ya göre: kanun vaz’ı, nizamname tanzimi, askerlik mükellefiyeti, ticaret şirketlerinin esas mukavelenamelerini neşretmek mecburiyetleri, merkezsizleştirme rejimine tabi idari teşkilat üzerinde merkez teşkilatının kontrol hakkı (ki Moreau buna «idari vesayet» diyor), diplomatların ve orduların dışardan gelecek saldırışlara karşı memleketi korumaları gibi işler bile polis anlamı içindedir.

Profesör Hauriou polisi o kadar geniş bir manada kabul ediyor ki ona göre: Devletin hedefi polistir. Polisi temin için, Devlet umumi kaideler (kanunlar ve nizamlar) vazederek yasak olan ve olmayan şeyleri bildirir. Bildirmek yetişmez, bu kaidelerin icrasını da temin etmelidir. İcra ise ya adli veya idari yollarla olur. Adli yol, hakim tarafından ceza müeyyidelerinin tatbikidir, idari usulde, yurttaşların kanunları istekleriyle saymaları, kamusal hizmetlerle güven altına alınır, idari teşkilatın hedefi, böylece, kanunların tatbikinden, yani Polisten ibarettir.

İlk öğretim kamusal hizmeti, ilk öğretim mecburiyeti kanununun polis vasıtasıdır.

Hauriou’ya göre Devletin «tevsik» işlerinde de polis vazife ve salahiyetleri vardır: para basmak, darphane açmak hakkı fabrika ve ticaret markalarını ve unvanlarım tescil ve temin etmek hakkı; ölçüleri kontrol etmek hakkı; hususi hukuka taalluk eden muameleleri noterler ve borsalar gibi vasıtalarla tescil ettirmek hakkı; fertlerin medeni hallerini nüfus kütüğüne geçirmek hakkı; gayri menkullerin parçalarını, sahiplerini, alınıp satılmasını, devrini, rehnini gösteren kadastro ve tapu kayıtları yürütmek hakkı; imtihan etmek ve diploma vermek hakkı…. hep birer polistir.

Profesör Hauriou, polis anlamını o kadar geniş tutmuştur ki içtimai muavenet (prevoyence sociale) işlerinde bile bir polis hedefi görmektedir. Moreau ve Hauriou gibi hukukçuların polis kavramını bu kadar geniş tutmamalarının tarihi sebepleri vardır. Eski devirlerde plois anlamı pek genişti: Kamusal idare polis demekti. Eski Yunancada kent ( = belde = site) demek olan «polis», manasını genişleterek kent teşkilatı, devlet teşkilatı, Devlet idaresi, hükümet manalarına da gelmeğe başlamış; ve Latince de siyası teşkilat, kamusal idare anlamlarını da ifade ettikten sonra on dördüncü asırda Fransız hukuk dilinde «polis» kelimesi Devletin ve Devlet faaliyetinin hedeflerini ifade etmek için, dar manada da düzenliği, iyi düzenlenmiş bir Devleti vasıflandırmak üzere kullanılmıştır. [3]

III. Polis Kavramının Dar Anlamı

Polis kavramının dar anlamı aynı zamanda günümüzde de kabul edilen modern anlamıdır. Modern anlamda polis, yalnız şu iki anlamı içermektedir ;

  1. İdari teşkilat.
  2. İdari tedbirler ve hukuki tasarruflar.[4]

IV. Sonu Polisle Biten Şehirleşme Türleri

Kozmopolis: farklı kültürlerden insanların beraber yaşadığı büyük şehir.
Megapolis: birkaç şehrin ve kaynaşmasından oluşan dev şehir.
Metropolis: büyük bir yerleşim merkezi. Bir bölgenin en büyük şehri.
Nekropolis: ölüler şehri, yani mezarlık.
Akropolis: ‘yüksek şehir’, genelde kale veya önemli bir tapınak bulunan şehrin tepelik kısmı.[5]

V. Sonu Polisle Biten Şehir Adları

Antik çağlarda Avrupa ve Orta Doğu’da pek çok şehrin adı ‘polis’ ile bitmekteydi. Sonraları bunların bir kısmının adı kısaltılmış ve ‘pol’ ile biter olmuştur:

Akropolis, Atina, Yunanistan
Adrianopolis veya Adrianopol, günümüzde Edirne
Aleksandropol, Ermenistan’da Gümrü’nün eski adı
Antipolis, Fransa’da Antibes’in eski adı
Konstantinopolis veya Konstantinopol, İstanbul’un eski adı
Heliopolis, Mısır
Heracleopolis, Mısır
Hermopolis, Mısır’da ve Siros adası’nda çeşitli şehirler
Megalopolis, Yunanistan
Neapoli, Nablus ve Napoli (İtalyanca Napoli) dahil birkaç modern kent
Nicopolis, Filistin’de Emmaus
Persepolis, Iran
Sivastopol, Kırım, Ukrayna
Seuthopolis, Bulgaristan
Simferopol, Kırım, Ukrayna
Sozopol, Bulgaristan
Tiraspol, Moldova
Lithopolis, Slovenya’da Kamnik’in Latince adı [6]

[1] https://www.etimolojiturkce.com/kelime/polis

[2] https://tr.wikipedia.org/wiki/Polis_(%C5%9Fehir)

[3] DERPİL, Süheyl, Polis Kavramı, s.473-485  http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/38/220/1834.pdf

[4] DERPİL, Süheyl, Polis Kavramı, s.473-485  http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/38/220/1834.pdf

[5] https://tr.wikipedia.org/wiki/Polis_(%C5%9Fehir)

[6] https://tr.wikipedia.org/wiki/Polis_(%C5%9Fehir)

Share
168 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

3+6 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Teşkilatların değişmesi değil, milletin cebinin para görmesi gerekir

    18 Ağustos 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Cumhurbaşkanımız ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan partiye zarar verdiklerini düşündüğü kibirli ve çıkarcı kimseleri partiden uzaklaştırmak istiyor. Bu elbette erdemli ve ideal bir davranıştır. Fakat aslında maalesef toplumumuz hem kibir hem de çıkarcı insanları bir şekilde benimsemiş ve içselleştirmiştir. Bu söylediğimi destekleyen iki önemli atasözü var. El öpmekle dudak aşınmaz (Bu kibirli insanların varlığına bir tahammül anlamı içerir) Bal tutan parmağını yalar (Bu da bazı insanların yolsuzluk yapmasına t...
  • Cerattepe’yi Gezmeye Gelen Basın Mensupları Ön Yargı İle Geldiklerini Belli Ettiler

    17 Ağustos 2017 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Bildiğiniz üzere geçtiğimiz günlerde ulusal medya temsilcileri Artvin Cerattepe Maden Projesi’ne ilişkin bilgi almak üzere Artvin’e gelmişlerdi. Konu bu olmasına karşın bence bilgi almak için ön yargılarını ispatlayacak belge, bilgi veya fotoğraf çekebilmek için ön yargılı bir biçimde Artvin’e geldiklerini yaptıkları haberlerden belli ettiler. Madencilik konusunda çok fazla bilgi sahibi olmayan ve kuru kuruna bir çevre hassasiyeti içerisinde bulunan basın mensuplarının genelde yaptığı şey budur. Ülkemizde madencilik yapılmasın, yerli kaynakl...
  • Artvin Çoruh Üniversitesi Rektörüne Duyrulur…

    17 Ağustos 2017 Köşe Yazıları, Melih Sıddık Dalkılıç

    Tüm Selamların Yegane Sahibinin Adıyla BİSMİLLAH Varlığım kudreti elinde olan ALLAH’A hamd olsun, yeniden yazmak nasip oldu. Son zamanlarda yazar olmaktan iyice sıkıldığımı fark ettim. Neden diye sorarsanız; Artvin gibi illerde doğruları dile getirdiğin zaman “Hain” ilan ediliyorsun. Maden konusunda doğruları yazdığında “Madenci” diye yaftalamıyorsun ya da bürokrasi hakkında yazdığında “Hükümeti” eleştiriyorsun diye algılanıyor. Geçen haftalarda beni rahatsız eden konuları ele aldım. Nasıl Ak parti içinde “Metal yorgunluğu”  dile geliyorsa a...
  • Hilfu’l-Fudûl (Erdemliler İttifakı)

    15 Ağustos 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Özet: Bazı Kureyş kabilelerinin, Mekke'de haksızlığa uğrayan insanlara yardım etmek amacıyla yaptıkları Hz. Peygamber'in de katıldığı antlaşma. Bu sivil insiyatifin olumlu girişimleri Mekkeliler arasında takdirle karşılandı, örgüt mensuplarına karşı güven ve saygı oluşturdu. Bu örgütün, Hz. Peygamber'in kişiliğinin oluşturmasında, çevresiyle ilişkilerinin geliştirmesinde, itibar oluşturmasında etkisi büyük olmuştur. Peygamberliği ilan ettikten sonraki dönemde dahi Hilfu’l-Fudûl 'dan övgüyle söz etmiş ve "Yine çağrılsam gider katılırım...