logo

POLİS


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

 

Bu gün Polis Teşkilatı’nın kuruluşunun 172 yıl dönümü. Polis kelimesi üzerine ufak bir araştırma yaptım. Polis kavramının bu gün bildiğimizden çok farklı anlamları ortaya çıktı. Özellikle polislerimizin ufkunu açacağını düşündüğüm bir çalışma oldu.

I. Kelime Kökeni

Fransızca police “1. kamu düzeni, 2. polis teşkilatı” sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince politia “devlet düzeni” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen politeía sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca pólis, polit”kent, devlet” sözcüğünden türetilmiştir.[1]

II. Polis Kavramının Geniş Anlamı

İdari teşkilat, İdari tedbirler ve hukuki tasarruflara ek olarak şunlar da polis kavramı içinde düşünülmüştür;

 

1.Sosyal anlamda belli hakları olan vatandaşlar topluluğu,
2.Mekansal olarak, şehir ve onun toprakları, onu besleyen ekosistem,
3.Egemen, başka devletlerle ilişkileri olan bir devlet,[2]
4.Kamu hizmetleri,
5.Yasama faaliyetleri,
6.Yargı faaliyetleri,
7.İdari işlemler,
8.İdari teşkilat,
9.İdari tedbirler ve hukuki tasarruflar.

Moreau’ya göre: kanun vaz’ı, nizamname tanzimi, askerlik mükellefiyeti, ticaret şirketlerinin esas mukavelenamelerini neşretmek mecburiyetleri, merkezsizleştirme rejimine tabi idari teşkilat üzerinde merkez teşkilatının kontrol hakkı (ki Moreau buna «idari vesayet» diyor), diplomatların ve orduların dışardan gelecek saldırışlara karşı memleketi korumaları gibi işler bile polis anlamı içindedir.

Profesör Hauriou polisi o kadar geniş bir manada kabul ediyor ki ona göre: Devletin hedefi polistir. Polisi temin için, Devlet umumi kaideler (kanunlar ve nizamlar) vazederek yasak olan ve olmayan şeyleri bildirir. Bildirmek yetişmez, bu kaidelerin icrasını da temin etmelidir. İcra ise ya adli veya idari yollarla olur. Adli yol, hakim tarafından ceza müeyyidelerinin tatbikidir, idari usulde, yurttaşların kanunları istekleriyle saymaları, kamusal hizmetlerle güven altına alınır, idari teşkilatın hedefi, böylece, kanunların tatbikinden, yani Polisten ibarettir.

İlk öğretim kamusal hizmeti, ilk öğretim mecburiyeti kanununun polis vasıtasıdır.

Hauriou’ya göre Devletin «tevsik» işlerinde de polis vazife ve salahiyetleri vardır: para basmak, darphane açmak hakkı fabrika ve ticaret markalarını ve unvanlarım tescil ve temin etmek hakkı; ölçüleri kontrol etmek hakkı; hususi hukuka taalluk eden muameleleri noterler ve borsalar gibi vasıtalarla tescil ettirmek hakkı; fertlerin medeni hallerini nüfus kütüğüne geçirmek hakkı; gayri menkullerin parçalarını, sahiplerini, alınıp satılmasını, devrini, rehnini gösteren kadastro ve tapu kayıtları yürütmek hakkı; imtihan etmek ve diploma vermek hakkı…. hep birer polistir.

Profesör Hauriou, polis anlamını o kadar geniş tutmuştur ki içtimai muavenet (prevoyence sociale) işlerinde bile bir polis hedefi görmektedir. Moreau ve Hauriou gibi hukukçuların polis kavramını bu kadar geniş tutmamalarının tarihi sebepleri vardır. Eski devirlerde plois anlamı pek genişti: Kamusal idare polis demekti. Eski Yunancada kent ( = belde = site) demek olan «polis», manasını genişleterek kent teşkilatı, devlet teşkilatı, Devlet idaresi, hükümet manalarına da gelmeğe başlamış; ve Latince de siyası teşkilat, kamusal idare anlamlarını da ifade ettikten sonra on dördüncü asırda Fransız hukuk dilinde «polis» kelimesi Devletin ve Devlet faaliyetinin hedeflerini ifade etmek için, dar manada da düzenliği, iyi düzenlenmiş bir Devleti vasıflandırmak üzere kullanılmıştır. [3]

III. Polis Kavramının Dar Anlamı

Polis kavramının dar anlamı aynı zamanda günümüzde de kabul edilen modern anlamıdır. Modern anlamda polis, yalnız şu iki anlamı içermektedir ;

  1. İdari teşkilat.
  2. İdari tedbirler ve hukuki tasarruflar.[4]

IV. Sonu Polisle Biten Şehirleşme Türleri

Kozmopolis: farklı kültürlerden insanların beraber yaşadığı büyük şehir.
Megapolis: birkaç şehrin ve kaynaşmasından oluşan dev şehir.
Metropolis: büyük bir yerleşim merkezi. Bir bölgenin en büyük şehri.
Nekropolis: ölüler şehri, yani mezarlık.
Akropolis: ‘yüksek şehir’, genelde kale veya önemli bir tapınak bulunan şehrin tepelik kısmı.[5]

V. Sonu Polisle Biten Şehir Adları

Antik çağlarda Avrupa ve Orta Doğu’da pek çok şehrin adı ‘polis’ ile bitmekteydi. Sonraları bunların bir kısmının adı kısaltılmış ve ‘pol’ ile biter olmuştur:

Akropolis, Atina, Yunanistan
Adrianopolis veya Adrianopol, günümüzde Edirne
Aleksandropol, Ermenistan’da Gümrü’nün eski adı
Antipolis, Fransa’da Antibes’in eski adı
Konstantinopolis veya Konstantinopol, İstanbul’un eski adı
Heliopolis, Mısır
Heracleopolis, Mısır
Hermopolis, Mısır’da ve Siros adası’nda çeşitli şehirler
Megalopolis, Yunanistan
Neapoli, Nablus ve Napoli (İtalyanca Napoli) dahil birkaç modern kent
Nicopolis, Filistin’de Emmaus
Persepolis, Iran
Sivastopol, Kırım, Ukrayna
Seuthopolis, Bulgaristan
Simferopol, Kırım, Ukrayna
Sozopol, Bulgaristan
Tiraspol, Moldova
Lithopolis, Slovenya’da Kamnik’in Latince adı [6]

[1] https://www.etimolojiturkce.com/kelime/polis

[2] https://tr.wikipedia.org/wiki/Polis_(%C5%9Fehir)

[3] DERPİL, Süheyl, Polis Kavramı, s.473-485  http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/38/220/1834.pdf

[4] DERPİL, Süheyl, Polis Kavramı, s.473-485  http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/38/220/1834.pdf

[5] https://tr.wikipedia.org/wiki/Polis_(%C5%9Fehir)

[6] https://tr.wikipedia.org/wiki/Polis_(%C5%9Fehir)

Share
321 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

10+5 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • TV Programında Erkan Balta’yı Göreve Hazır Buldum

    22 Haziran 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Geçtiğimiz günlerde AK Parti Artvin Milletvekili adayı Av. Ertunç Erkan Balta ile birlikte Çay Tv’de İbrahim Eksilmez’in sunduğu 25.Saat Programının konuğuydum. Gazeteci arkadaşım Aydın Tatar ile birlikte AK Parti Milletvekili adayı Erkan Balta’ya sorular yönlendirdik. Programdaki sorulara Erkan Balta’nın verdiği yanıtlar ve bu yanıtlardaki ikna kabiliyetine ilişkin değerlendirmeleri bu yazımın konusu yapacağım. Öncesinde nasıl bir Erkan Balta ile karşılaştığımı aktarmak istiyorum. AK Parti İl Başkanı iken bir çok kez daha tv programların...
  • Bir Tarafta Erdoğan, Diğer Tarafta Kazanma Şansı Olmayan Adaylar

    22 Haziran 2018 Köşe Yazıları, Yüksel Kantar

    Bir Tarafta Cumhur İttifakın Adayı Sayın Erdoğan, Diğer Taraftan 1.Turda Kazanma İhtimali Olmayan Adaylar 16 Nisa’n 2017 Tarihinde Halkımız Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçme kararı aldı. Bu kararla cumhurbaşkanı seçilecek aday 1. Turda %50+1 oy olması lazım ki Cumhurbaşkanı seçilsin. 7 Haziran 2015 Genel seçimleri öncesi ve sonrası dış güçler tarafından Başlayan ülkemizi kuşatma ve ardından MHP’yi dizayn etme politikası, 15 Temmuz 2016 Hain Darbe ve işgal girişimi MHP’nin ülkemizin bekası için AK Parti ile yakınlaşmasını sağladı. B...
  • Muzaffer Çorbacı efsane bir milletvekili olabilirdi

    20 Haziran 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Muzaffer Çorbacı AK Parti Artvin birinci sıra milletvekili adayı olsaydı Artvin için efsane bir milletvekili olabilirdi. Muzaffer Çorbacı, Hasan Ekinci gibi seçmenle bireysel sıcak ilişkiler kuran bir milletvekili olurdu diye düşünüyorum. Muzaffer Çorbacı milletvekili adayı olduktan sonra facebookta arkadaş olduk. Seçim çalışmalarını onun paylaşımlarından takip etmeye başladım. Seçmenle çok yakın, candan ve sıcak ilişkiler kurabildiğini gözlemledim. Sanırım Muzaffer Çorbacı bir iş adamı, yani sıradan vatandaş için elit sayılabilece...
  • Yüz Körlüğü

    20 Haziran 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Bir sabah yine alarmınızın çalmasıyla uyanıyorsunuz. Yüzünüzü yıkamaya banyoya gidiyorsunuz ve aynada tanımadığınız bir yüz size bakıyor. Kaynak: http://myartmagazine.com/beautiful-artworks-lidia?i=14 Yüz körlüğü, günümüzde nadir görülen ve pek bilinmeyen nörolojik kökenli bir hastalıktır. Prosopagnosia (Yunanca “Prosopon” yüz + “agnosia” kayıtsızlığı), “yüz körlüğü” olarak da adlandırılan insan yüzleri tanıyamama, ayıramama durumudur. “Prosopagnostikler” göz, burun, ağız gibi yüzün her parçasını tek tek görebilmekle birlikt...