logo

POLİS


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

 

Bu gün Polis Teşkilatı’nın kuruluşunun 172 yıl dönümü. Polis kelimesi üzerine ufak bir araştırma yaptım. Polis kavramının bu gün bildiğimizden çok farklı anlamları ortaya çıktı. Özellikle polislerimizin ufkunu açacağını düşündüğüm bir çalışma oldu.

I. Kelime Kökeni

Fransızca police “1. kamu düzeni, 2. polis teşkilatı” sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince politia “devlet düzeni” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen politeía sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca pólis, polit”kent, devlet” sözcüğünden türetilmiştir.[1]

II. Polis Kavramının Geniş Anlamı

İdari teşkilat, İdari tedbirler ve hukuki tasarruflara ek olarak şunlar da polis kavramı içinde düşünülmüştür;

 

1.Sosyal anlamda belli hakları olan vatandaşlar topluluğu,
2.Mekansal olarak, şehir ve onun toprakları, onu besleyen ekosistem,
3.Egemen, başka devletlerle ilişkileri olan bir devlet,[2]
4.Kamu hizmetleri,
5.Yasama faaliyetleri,
6.Yargı faaliyetleri,
7.İdari işlemler,
8.İdari teşkilat,
9.İdari tedbirler ve hukuki tasarruflar.

Moreau’ya göre: kanun vaz’ı, nizamname tanzimi, askerlik mükellefiyeti, ticaret şirketlerinin esas mukavelenamelerini neşretmek mecburiyetleri, merkezsizleştirme rejimine tabi idari teşkilat üzerinde merkez teşkilatının kontrol hakkı (ki Moreau buna «idari vesayet» diyor), diplomatların ve orduların dışardan gelecek saldırışlara karşı memleketi korumaları gibi işler bile polis anlamı içindedir.

Profesör Hauriou polisi o kadar geniş bir manada kabul ediyor ki ona göre: Devletin hedefi polistir. Polisi temin için, Devlet umumi kaideler (kanunlar ve nizamlar) vazederek yasak olan ve olmayan şeyleri bildirir. Bildirmek yetişmez, bu kaidelerin icrasını da temin etmelidir. İcra ise ya adli veya idari yollarla olur. Adli yol, hakim tarafından ceza müeyyidelerinin tatbikidir, idari usulde, yurttaşların kanunları istekleriyle saymaları, kamusal hizmetlerle güven altına alınır, idari teşkilatın hedefi, böylece, kanunların tatbikinden, yani Polisten ibarettir.

İlk öğretim kamusal hizmeti, ilk öğretim mecburiyeti kanununun polis vasıtasıdır.

Hauriou’ya göre Devletin «tevsik» işlerinde de polis vazife ve salahiyetleri vardır: para basmak, darphane açmak hakkı fabrika ve ticaret markalarını ve unvanlarım tescil ve temin etmek hakkı; ölçüleri kontrol etmek hakkı; hususi hukuka taalluk eden muameleleri noterler ve borsalar gibi vasıtalarla tescil ettirmek hakkı; fertlerin medeni hallerini nüfus kütüğüne geçirmek hakkı; gayri menkullerin parçalarını, sahiplerini, alınıp satılmasını, devrini, rehnini gösteren kadastro ve tapu kayıtları yürütmek hakkı; imtihan etmek ve diploma vermek hakkı…. hep birer polistir.

Profesör Hauriou, polis anlamını o kadar geniş tutmuştur ki içtimai muavenet (prevoyence sociale) işlerinde bile bir polis hedefi görmektedir. Moreau ve Hauriou gibi hukukçuların polis kavramını bu kadar geniş tutmamalarının tarihi sebepleri vardır. Eski devirlerde plois anlamı pek genişti: Kamusal idare polis demekti. Eski Yunancada kent ( = belde = site) demek olan «polis», manasını genişleterek kent teşkilatı, devlet teşkilatı, Devlet idaresi, hükümet manalarına da gelmeğe başlamış; ve Latince de siyası teşkilat, kamusal idare anlamlarını da ifade ettikten sonra on dördüncü asırda Fransız hukuk dilinde «polis» kelimesi Devletin ve Devlet faaliyetinin hedeflerini ifade etmek için, dar manada da düzenliği, iyi düzenlenmiş bir Devleti vasıflandırmak üzere kullanılmıştır. [3]

III. Polis Kavramının Dar Anlamı

Polis kavramının dar anlamı aynı zamanda günümüzde de kabul edilen modern anlamıdır. Modern anlamda polis, yalnız şu iki anlamı içermektedir ;

  1. İdari teşkilat.
  2. İdari tedbirler ve hukuki tasarruflar.[4]

IV. Sonu Polisle Biten Şehirleşme Türleri

Kozmopolis: farklı kültürlerden insanların beraber yaşadığı büyük şehir.
Megapolis: birkaç şehrin ve kaynaşmasından oluşan dev şehir.
Metropolis: büyük bir yerleşim merkezi. Bir bölgenin en büyük şehri.
Nekropolis: ölüler şehri, yani mezarlık.
Akropolis: ‘yüksek şehir’, genelde kale veya önemli bir tapınak bulunan şehrin tepelik kısmı.[5]

V. Sonu Polisle Biten Şehir Adları

Antik çağlarda Avrupa ve Orta Doğu’da pek çok şehrin adı ‘polis’ ile bitmekteydi. Sonraları bunların bir kısmının adı kısaltılmış ve ‘pol’ ile biter olmuştur:

Akropolis, Atina, Yunanistan
Adrianopolis veya Adrianopol, günümüzde Edirne
Aleksandropol, Ermenistan’da Gümrü’nün eski adı
Antipolis, Fransa’da Antibes’in eski adı
Konstantinopolis veya Konstantinopol, İstanbul’un eski adı
Heliopolis, Mısır
Heracleopolis, Mısır
Hermopolis, Mısır’da ve Siros adası’nda çeşitli şehirler
Megalopolis, Yunanistan
Neapoli, Nablus ve Napoli (İtalyanca Napoli) dahil birkaç modern kent
Nicopolis, Filistin’de Emmaus
Persepolis, Iran
Sivastopol, Kırım, Ukrayna
Seuthopolis, Bulgaristan
Simferopol, Kırım, Ukrayna
Sozopol, Bulgaristan
Tiraspol, Moldova
Lithopolis, Slovenya’da Kamnik’in Latince adı [6]

[1] https://www.etimolojiturkce.com/kelime/polis

[2] https://tr.wikipedia.org/wiki/Polis_(%C5%9Fehir)

[3] DERPİL, Süheyl, Polis Kavramı, s.473-485  http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/38/220/1834.pdf

[4] DERPİL, Süheyl, Polis Kavramı, s.473-485  http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/38/220/1834.pdf

[5] https://tr.wikipedia.org/wiki/Polis_(%C5%9Fehir)

[6] https://tr.wikipedia.org/wiki/Polis_(%C5%9Fehir)

Share
211 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

5+9 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Marksizmin Ekolleri (Mezhepleri)

    21 Ekim 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Özet: *Marksizm, bilimsel sosyalizm ve komünizmin kurucusu Karl Marx'ın ve Friedrich Engels'in çalışmalarından çıkarılan insanlığın özgürleşmesiyle ilgili bir düşünce sistemi ve ideoloji. *Leninizm işçi sınıfını odak noktası olarak kabul eder. *Maoizm’de Çinde işçi sınıfı olmadığı için köylüler işçi sınıfı yerine konmuştur. *Cheizm’de İşçi ve köylü sınıfı birlikte hareket eder. *Marksizm’in bu ideolojileri İslamdaki mezheplere benziyor. İslam bir tane olduğuna göre mezhepler niye var diyenler, Marksizmdeki bu farklı ideolojileri ...
  • İki Röportajla İSME Dosyasını Kapatıyorum

    19 Ekim 2017 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Bildiğiniz üzere Bodrum’da düzenlenen Madencilik ve Çevre Sempozyumu’nda düzenlenen Madencilik ve Çevre Sempozyumu (İSME 2017) de gerçekleştirdiğimiz röportajlardan bir bölümünü yayımlamıştım. Şimdi son iki röportajla İSME 2017 dosyasını kapatıyorum. Bu röportajlardan biri alanında ülkemizin aranılan akademisyenlerin Prof. Dr. Hürriyet Akdaş hocanın açıklamalarını içeriyor. Bir diğeri ise ise iş dünyasından iki röportajı içeriyor. Yine her zaman olduğu gibi yorumsuz bir biçimde sizlere aktarıyorum. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Öğretim G...
  • Öküz Mehmet Paşa

    19 Ekim 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      “Bir Nalbant Çocuğu Başbakan Oluyor” 17. asır kıymetli devlet adamlarından Öküz Mehmet Paşa, Sultan I. Ahmet Han'ın vezirlerinden ve damatlarındandır. “Vezir” ve “Damat" Mehmet Paşa olarak da bilinir. Sultan I. Ahmet ve II. Osman dönemlerinde, ilkinde iki yıl, ikincisinde on bir ay olmak üzere iki defa “Sadrazamlık” makamına getirilmiştir. Hakkında “edip ve vakur, vezir-i sahib-i şu’ur” denmiştir. 1621 senesinde vefat etmiştir. Asıl lakabı “Oğuz” olmasına rağmen eski yazıdaki kef ve kaf harflerinin karıştırılmasından dolayı muha...
  • İSME 2017’de Artvin’e Yansımalar

    18 Ekim 2017 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    İSME 2017’DE Madencilik Sektörü Artvin Basına Konuştu Uluslararası Madencilik ve Çevre Sempozyumunda Artvin Cerattepe Bakır Madenleri gündem konusu oldu. Artvin Basınına Konuşan Madenciler, Ülkemizde Maden Teknolojisinin geliştiğine vurgu yaparak madencilik çevreye duyarlı bir biçimde gerçekleştirilebildiğini açıkladılar. Türkiye Maden Mühendisleri Odası tarafından Muğla’nın Bodrum ilçesinde Madencilik ve Çevre Sempozyumu (İSME 2017) düzenlendi. Sempozyuma Türkiye Maden Mühendisleri Odası üyeleri, sektörün önde gelen firmalarının temsi...