logo

Osmanlı’nın Savaş Meydanlarında Şehit Olan Başbakanları (Sadrazamları)


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Osmanlıda savaş meydanında şehit olanlar sadece sıradan insanlar, askerler değildi. Osmanlıda büyük adamlar da savaş meydanlarında şehit olabiliyordu.

Giriş

Sadrazam demek padişahtan sonra devleti temsil ve idare eden ikinci adam demekti. Sırmalı kaftanlara, murassa silahlara, güzel koşumlu atlara herkesten önce onlar layıktı. Ama demediler ki biz seferden geri dururuz. Bilakis, bırakınız savaşı çadırdan idareyi, bizzat kır atlarının üstünde yalın kılıç cenk ettiler. Bazısı gazi iken, bazısı da şehid düştüler.[1]

Bu baş vezirlerin (sadrazam) özelliği mührünü aldıkları padişah adına fevkalade yetkili ve ani karar verebilen baş görevliler olmalarıdır. Hele sefer esnasında Serdar-ı Ekrem unvanını alan başvezir tuğralı boş kağıtlara padişah adına ferman yazdırabilir. Sulhta dahi memleketin bir ucundan bir ucuna asayiş için askerleri, inşaatlar için işgücünü sevkedebilir. Cezalandırma yetkisi padişahınkine yakındır.[2]

Osmanlılar, tarih sahnesine çıkışlarından itibaren i‘lâyı kelimetullah uğruna Kafkaslardan Anadolu’ya, Balkanlardan Avrupa içlerine kadar seferler düzenlemişlerdir. 17. asrın sonuna kadar padişahlar da ordunun başında bu seferlere iştirakle muharebeleri bizzat idare etmişlerdir. Hatta çoğu gazi olmuşken Sultan Birinci Murad gibi cenk meydanında şehid düşmüş müstesna bir padişah da mevcuttur.[3]

Şehid Sadrazamlardan Bazıları

Atik Ali Paşa: İkinci defa 1506- 1511 tarihleri arasında sadrazamlık görevinde bulunmuş 1511 de Savaş alanında şehit olmuştur. İlk şehit sadrazamdır.[4]

Hadım Sinan Paşa: 1516-1517 yılları arasında sadrazamlık görevinde bulunmuştur. Yavuz Sultan Selim devrinde sadrazamlık etmiş, İran ve Mısır seferlerinde yararlıklar göstermiş vezirlerdendir. Saraydaki hadım kölelerden olup sarayın büyük işlerine geçtikten sonra vezirlikle dışarıya çıkarılmış ve Iran seferinde yararlık gösterdiği için Sultan Selim’in gözüne girmiştir. 28/Nisan/1516 yılında sadrazam olmuştur. [5]

Mısır seferinde ’çok değerli hizmetleri görülmüştür. Tomanbay ile yapılan son savaşta Yavuz Selim’i ele geçirmeğe karar vermiş olan cesur Çerkezler, onu padişah sanarak 22/Ocak/1517 de şehit ettiler. Yavuz Sultan Selim’ in «Mısır’ı aldık ama Sinan’ı kaybettik» demesi meşhurdur.

Fazıl Mustafa Paşa: Avusturya seferindeki Fazıl Mustafa Paşa, Salankamen’de düşman ordusuyla karşılaştı. Çok yoğun çarpışmalar sonucu Avusturya Ordusu’nda ilk dağılmalar başladı, bu arada Kırım Hanı’nın ordusu da Osmanlı Ordusu’nun yanında savaşmak için ilerliyordu.

Tam savaş devam ederken Fazıl Mustafa Paşa’nın alnına isabet eden bir kurşun sebebiyle ölmesi Osmanlı hatlarının çözülmesine yol açtı. Osmanlı Ordusu’nun bocaladığını gören Habsburg kuvvetleri tam taarruza geçtiler. Kırım Hanı savaş yerine geldiğinde dağılmış Osmanlı Ordusu ile karşılaştı.[6]

Elmas Mehmet Paşa: Elmas Mehmet Paşa 11 Eylül 1697 tarihinde Zenta Muharebesi sırasında savaşarak öldü. Bu savaş Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları’nın bir dönüm noktası olup Osmanlı ordusu Savoy Prensi Eugen komutası altındaki Avusturya ordusu karşısında yenilgiye uğramıştır. 20.000’den fazla Osmanlı askeri ölmüştür ve ölenler arasında Sadrazam Elmas Mehmet Paşa, bazı kubbe vezirleri, eyalet ve sancak paşaları ve Yeniçeri ağaları vardır. Bunun başlıca nedeni savaşın en kritik noktasında yeniçerilerin sadrazama karşı ayaklanmaları olmuştur. Tarihçi Dimitri Kantemiroğlu Elmas Mehmet Paşa’nın yeniçeriler tarafından öldürüldüğünü yazmaktadır. Avusturya ordusu savaştan sonra birçok ganimet ele geçirmiştir. Elmas Mehmet Paşa’nın üzerinde bulunan Mühr-ü Hümayun Avusturyalıların eline geçmiştir.[7]

Tayyar Mehmet Paşa: IV. Murat’ın Bağdat Seferi sırasında sadrazam Bayram Paşa yolda vefat edince ruznameci İbrahim Efendi’nin tavsiyesi üzerine sultan tarafından orduya çağrıldı ve kendisine 27 Ağustos 1638 tarihinde sadrazamlık görevi verildi. Bağdad kuşatması 15-16 Kasım’da başladı ama Aralık sonlarına kadar şehrin düşmesi gecikti. Bundan sinirlenen IV. Murad sadrazama şidetli bir emir göndererek surlara yapılacak şiddetli genel hücumla kalenin biran evvel ele geçirilmesini istedi. 24 Aralıkta surlara bir genel hücum başlatıldı ve Sadrazam Tayyar Mehmed Paşa şahsen serdengeçtilerin başına geçerek kalenin en önemli birkaç burcunu bu birlikle eline geçirdi. Ancak bu arada elinde kılıcı ile öldürüldü. Kuşatmanın 40. gününde ağır kayıplara uğramış bulunan Safevî kale komutanı Bektaşhan, vire ile teslim oldu. Tayyar Mehmed Paşa’nın mezarı, aynı şehirde savaşta ölen babası Mustafa Paşa’nın mezarı yanında, İmam-ı Azam Türbesi Mezarlığı’ndadır. Sultan IV. Murad’ın onun savaşta ölmesine çok üzülmüş olduğunu gizleyememiş ve Ah Tayyar, Bağdad kalesi gibi yüz kaleye değerdin..diye hayıflandığı bildirilmiştir.[8]

[1] http://yedikita.com.tr/sehid-sadrazamlar/

[2] http://www.milliyet.com.tr/-/ilber-ortayli/pazar/yazardetay/21.09.2008/993689/default.htm

[3] http://yedikita.com.tr/sehid-sadrazamlar/

[4] http://www.bandirmayasam.com.tr/myazdir.php?id=3016

[5] http://www.bandirmayasam.com.tr/myazdir.php?id=3016

[6] https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1-Kutsal_%C4%B0ttifak_Sava%C5%9Flar%C4%B1#Sava.C5.9Flar.C4.B1n_kronolojisi

[7] https://tr.wikipedia.org/wiki/Elmas_Mehmed_Pa%C5%9Fa

[8] https://tr.wikipedia.org/wiki/Tayyar_Mehmed_Pa%C5%9Fa

Share
#

SENDE YORUM YAZ

9+5 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Ya Bunlar Artvin Halkı İle Adeta Dalga Geçiyorlar

    16 Ocak 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Yaklaşık bir aydır derin bir sessizliğe gömülen Yeşil Artvin Derneği Yöneticileri ile yıllardır savundukları maden karşıtlığının tam tersini yaparak madenle doğrudan ve dolaylı olarak iş yaptığı için il başkanlarını aday yaptırmayan CHP, yine ortaya çıktı. Biran da imza kampanyaları, meclis ziyaretleri falan. Değerli okurlarım resmen Artvin halkının aklı ile dalga geçiliyor. Artvinliler ile dalga geçiliyor. Artvinlilerin çevre hassasiyeti resmen kullanılıyor. Yazmayacağım dedim ama yazmadan duramıyorum. Beni resmen çileden çıkardılar. Bir ay...
  • Araştırma Sonuçları Ülkemizin Lehine Görünüyor

    16 Ocak 2018 Köşe Yazıları, Selim Çiftçi

    Şu an seçim olsa; AK Parti: % 44,9, CHP: % 23,7, MHP: % 10,6, HDP: % 9,1, İyi Parti: % 2,7, Diğer: % 2,2, Cevapsız: % 2,0, Kararsız: % 2,1, Geçersiz/İptal: % 0,7, Sandığa gitmeyecek: % 2 Seçim ittifakları sonucu siyasi ağırlık merkezi açık ara AK Partiden yana. AK Parti - MHP ittifakı % 55 gibi gözüküyor. CHP - HDP ittifakı % 33 gibi. İyi Parti % 3 bile değil. Diğer Partiler % 2, Bağımsız % 2, kararsız % 2, oy vermeyecekler % 2, geçersiz % 1. Bu öngörüler milletvekili seçimleri için. Sonuç...
  • Ayyuka çıkmak

    16 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Halk arasında çok kullanılan bir kelime ya da kelime grubunun, araştırıldığında ne kadar yüksek bir ilmi derinliğe sahip olduğu anlaşılabilir. Bunlardan biri de ayyuka çıkmak tabiridir. Ayyuka çıkmak, haddinden fazla büyüyen olaylar için kullanılır. Mesela "Rezalet ayyuka çıktı!" denir. Yani haddinden fazla büyüdü. Ayyuk kelimesinin Arapça, Yunanca veya Türkçe kökenli olduğu ile ilgili farklı görüşler vardır. 1."Ayyuk" (عيّوق) bir yıldız ismi. Arapça bir kelime. Dünyaya yaklaşık 2000 ışık yılı mesafede olan Auriga (arabacı) tak...
  • Bankalar ne zaman kaldırılacak?

    14 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Emek piyasasındaki aracılar (taşeron) kaldırılıyor; *Sermaye piyasasındaki aracılar (bankalar) ne zaman kaldırılacak ? *Elektrik piyasasındaki aracılar (dağıtım şirketleri) ne zaman kaldırılacak ? *Tarım piyasasındaki aracılar (tüccar ve haller) ne zaman kaldırılacak ? Bu örnekler artırılabilir ama bunlar sembol ve baskın örneklerdir. Bu aracılar kaldırılırsa diğer ufak tefek aracılar da kaldırılır....