logo

Köpek


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Köpek adının Kıpçak dilindeki “köpmek” fiilinden gelme “kabarmak” anlamında olduğu söylenir.[1]

Köpmek fiilinin diğer anlamları şöyle;

1.Hastalık nedeniyle karın şişmek. 2. Deve, sığır gibi hayvanlar çok ot yiyip şişmek. 3. Ölmüş gibi yatmak, sızmak.

Köpeğin Türkçesi ittir, malum. Bilinen en eski devirden beri yerleşik olan kelime budur, daha doğrusu muhtemelen kalın sesliyle ıt’tır. Orhun yazıtlarında böyle geçer. Yakutçası hala ıt, noktasız. Çuvaşçası ida. Bunlar Türki dillerin birbirine ve bize en uzak iki dalı olduğu için, bir kelime bunların ikisinde de varsa demek ki feci surette eskidir diyebiliriz.

Köpek Türkiye Türkçesinde 15. yüzyılda zuhur etmiş. Ondan az bir müddet önce de Kıpçakçada, yani bugünkü Kırım ve Volga Tatarcasının atası olan dilde görülüyor. Kitab-ül İdrak isimli bir Kıpçakça dil kılavuzuna isimsiz birinin eklediği haşiyede “itin iri ve tüylü olan cinsine köpek denir” diye not düşmüşler. [2]

Köpek’ isminin Selçuklular ve beylikler döneminde şahıslara konulduğu ve hakaret anlamı taşımadığı bilinmektedir. Hatta o yıllarda Artuklu Beyliği’nde ‘Köpek’ adıyla bir bey bulunduğu kaynaklarla da sabittir. Aksaray Konya arasında kendisinin yaptırmış olduğu (mimarı da kendisidir) ‘Zazadin’ adlı (muhtemelen Sadeddin isminin halk ağzıyla söylenmiş halidir) kervansarayın kitabesinde, eserin banisinin ‘Köpek’ olduğu babasının adıyla birlikte açıkça yazmaktadır.[3]

1230’larda Anadolu Selçuklularının Sadettin Köpek adlı bir veziri vardır. [4]

İhtirası ve entrikalarıyla meşhurdu. Sultan bile onun şirretinden korkuyordu. Tek amacı sultan olabilmekti. Bunun için yapmadığı kalmadı. Sonu ise kötü bitti. [5]

Alaeddin Keykubad ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev dönemlerinde görev yapmış olan Sadeddin Köpek devlet yönetiminde çok büyük bir söz sahibi olmuştu.

Sadeddin Köpek I. Alaeddin Keykubad’ın ölümünden (1237) sonra oğulları arasında çıkan taht kavgalarında II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in tarafını tuttu. Keyhüsrev’in iki kardeşi ve annelerini boğdurttu. Ayrıca Keyhüsrev’in kardeşinin tarafını tuttuğu gerekçesiyle Anadolu’ya yerleşmiş olan Harzemşahlar’ın bazı liderlerini yakalatarak hapsettirdi. Moğol istilası öncesinde Anadolu’daki bu askeri liderlerin ortadan kaldırılması Selçukluları Moğollara karşı daha da zayıflattı. Saadeddin Köpek’in gücünün aşırı derecede artmasından endişelenen II. Gıyaseddin Keyhüsrev onu 1239 yılında öldürttü.[6]

[1] http://kemal-polat.blogspot.com.tr/2014/01/kopmek.html

[2] http://arsiv.taraf.com.tr/yazilar/sevan-nisanyan/kopek/7832/

[3] http://haber.star.com.tr/pazar/vezir-sadeddin-kopek/haber-807093

[4] http://arsiv.taraf.com.tr/yazilar/sevan-nisanyan/kopek/7832/

[5] http://haber.star.com.tr/pazar/vezir-sadeddin-kopek/haber-807093

[6] https://tr.wikipedia.org/wiki/Sadeddin_K%C3%B6pek

 

Share
#

SENDE YORUM YAZ

4+10 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Komünizmde Kadınların Ortaklaşalığı Var mı?

    19 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      “..Bir topluluğa olan kininiz, sizi adaletsizliğe götürmesin…” Maide suresi, 8 Giriş Komünizm Türkiyede çoğunluk itibari ile elbette benimsediğimiz biz ideoloji değil. Toplumumuzun ekseriyetinin görüşü Komünizm ile bir birine zıttır. Fakat bu zıtlık “Bir topluluğa olan kininiz, sizi adaletsizliğe götürmesin.” Maide suresi, 8’in bize verdiği ölçü gereği, Komünizm hakkındaki görüşlerimizin de adaletsizliğe varmaması lazım. Çocukluğumdan beri komünizmde kadınların ortak olduğu sözlerini duyardım. Bu konuyu internette biraz ar...
  • AK Parti Eti Bakırdaki işten çıkarmalara müdahale edecektir

    18 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Çünkü işten çıkarılan işçiler bu işten çıkarmanın faturasını AK Parti’ye keseceklerdir. Bu fatura elbette olumsuz fatura olacak ve AK Parti oy kaybetme tehlikesi ile karşı karşıya gelecektir. AK Parti pragmatist yapıya sahip bir parti olarak bu duruma seyirci kalması mümkün değil. 1000 kişinin işten çıkarılması büyük bir olaydır. 3-5 kişinin işten çıkarılması gibi değildir. Toplumsal bir olaydır, sadece Artvin için değil Türkiye hatta dünya için ilgi çekici bir olaydır. Siyaseti etkilememesi mümkün değil. Bu nedenle pragmatist b...
  • Murgul’da Plaket, Artvin’de Doğa Katili

    18 Ocak 2018 Köşe Yazıları, Melih Sıddık Dalkılıç

    Varlığım kudreti elinde olan ALLAH’A hamd olsun, yeniden yazmak nasip oldu. Bir gün bu yazdıklarımın hepsi anı olarak kalacak, belki olursa çocuklarım ve torunlarım okuyacak ya da benden belki yüz yıl sonra beni ve fikirlerimi anlayan birileri olacak, bu demek değildir ki günümüzde anlaşılmıyoruz ancak bazı kesimlerin anlamamak için direndiğini görünce iyice asabileşiyorum. Kendime öz eleştiri yapıyorum. “Onlar anlamasa da sen anlatmaktan vazgeçmeyeceksin.” Bizim kalemimiz sivri sırf biri istiyor diye şimdiye kadar inanmadığım hiçbir şeyi yazma...
  • Ya Bunlar Artvin Halkı İle Adeta Dalga Geçiyorlar

    16 Ocak 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Yaklaşık bir aydır derin bir sessizliğe gömülen Yeşil Artvin Derneği Yöneticileri ile yıllardır savundukları maden karşıtlığının tam tersini yaparak madenle doğrudan ve dolaylı olarak iş yaptığı için il başkanlarını aday yaptırmayan CHP, yine ortaya çıktı. Biran da imza kampanyaları, meclis ziyaretleri falan. Değerli okurlarım resmen Artvin halkının aklı ile dalga geçiliyor. Artvinliler ile dalga geçiliyor. Artvinlilerin çevre hassasiyeti resmen kullanılıyor. Yazmayacağım dedim ama yazmadan duramıyorum. Beni resmen çileden çıkardılar. Bir ay...