logo

Köpek


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Köpek adının Kıpçak dilindeki “köpmek” fiilinden gelme “kabarmak” anlamında olduğu söylenir.[1]

Köpmek fiilinin diğer anlamları şöyle;

1.Hastalık nedeniyle karın şişmek. 2. Deve, sığır gibi hayvanlar çok ot yiyip şişmek. 3. Ölmüş gibi yatmak, sızmak.

Köpeğin Türkçesi ittir, malum. Bilinen en eski devirden beri yerleşik olan kelime budur, daha doğrusu muhtemelen kalın sesliyle ıt’tır. Orhun yazıtlarında böyle geçer. Yakutçası hala ıt, noktasız. Çuvaşçası ida. Bunlar Türki dillerin birbirine ve bize en uzak iki dalı olduğu için, bir kelime bunların ikisinde de varsa demek ki feci surette eskidir diyebiliriz.

Köpek Türkiye Türkçesinde 15. yüzyılda zuhur etmiş. Ondan az bir müddet önce de Kıpçakçada, yani bugünkü Kırım ve Volga Tatarcasının atası olan dilde görülüyor. Kitab-ül İdrak isimli bir Kıpçakça dil kılavuzuna isimsiz birinin eklediği haşiyede “itin iri ve tüylü olan cinsine köpek denir” diye not düşmüşler. [2]

Köpek’ isminin Selçuklular ve beylikler döneminde şahıslara konulduğu ve hakaret anlamı taşımadığı bilinmektedir. Hatta o yıllarda Artuklu Beyliği’nde ‘Köpek’ adıyla bir bey bulunduğu kaynaklarla da sabittir. Aksaray Konya arasında kendisinin yaptırmış olduğu (mimarı da kendisidir) ‘Zazadin’ adlı (muhtemelen Sadeddin isminin halk ağzıyla söylenmiş halidir) kervansarayın kitabesinde, eserin banisinin ‘Köpek’ olduğu babasının adıyla birlikte açıkça yazmaktadır.[3]

1230’larda Anadolu Selçuklularının Sadettin Köpek adlı bir veziri vardır. [4]

İhtirası ve entrikalarıyla meşhurdu. Sultan bile onun şirretinden korkuyordu. Tek amacı sultan olabilmekti. Bunun için yapmadığı kalmadı. Sonu ise kötü bitti. [5]

Alaeddin Keykubad ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev dönemlerinde görev yapmış olan Sadeddin Köpek devlet yönetiminde çok büyük bir söz sahibi olmuştu.

Sadeddin Köpek I. Alaeddin Keykubad’ın ölümünden (1237) sonra oğulları arasında çıkan taht kavgalarında II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in tarafını tuttu. Keyhüsrev’in iki kardeşi ve annelerini boğdurttu. Ayrıca Keyhüsrev’in kardeşinin tarafını tuttuğu gerekçesiyle Anadolu’ya yerleşmiş olan Harzemşahlar’ın bazı liderlerini yakalatarak hapsettirdi. Moğol istilası öncesinde Anadolu’daki bu askeri liderlerin ortadan kaldırılması Selçukluları Moğollara karşı daha da zayıflattı. Saadeddin Köpek’in gücünün aşırı derecede artmasından endişelenen II. Gıyaseddin Keyhüsrev onu 1239 yılında öldürttü.[6]

[1] http://kemal-polat.blogspot.com.tr/2014/01/kopmek.html

[2] http://arsiv.taraf.com.tr/yazilar/sevan-nisanyan/kopek/7832/

[3] http://haber.star.com.tr/pazar/vezir-sadeddin-kopek/haber-807093

[4] http://arsiv.taraf.com.tr/yazilar/sevan-nisanyan/kopek/7832/

[5] http://haber.star.com.tr/pazar/vezir-sadeddin-kopek/haber-807093

[6] https://tr.wikipedia.org/wiki/Sadeddin_K%C3%B6pek

 

Share
334 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

9+1 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Türkiye 24 Haziran’da Dünya Gücü Haline Gelecek

    16 Haziran 2018 Köşe Yazıları, Selim Çiftçi

    Seçmen 24 Haziran seçimlerine memleket meselesi olarak bakıyor. Seçmen güçlü meclis, güçlü lider, güçlü hükümet anlayışına yönelecek Seçmen koalisyonlarla ülke istikrara kavuşamadığını gördü Seçmen Diyarbakır da, Çankaya da olduğu gibi kepenk kapatmıyor özgür iradesiyle oyunu kullanıyor. Seçmen tarihin seyrini değiştirecek olan Türkiye’yi düşünecek Seçmen Milli ve yerli devlet sistemi ne oy verecek Seçmen küresel köle olmaya hayır, küresel güç olmaya evet diyecek Son on yılda dünyanın çehresi değişti diyen sabah yazarı Fahrettin Altun öz...
  • Seçim Çalışmalarını Değerlendiriyorum. Sırada MHP Var

    11 Haziran 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    24 Haziran’a az bir süre kala diğer partilerde olduğu gibi MHP’de de hareketli günlen yaşanıyor. Milletvekili adayları bir o ilçede, bir bu ilçede koşturmaya devam ederlerken, MHP’nin il ve ilçe teşkilatları da çalışmalarını sürdürüyor. Belki ekonomik anlamda diğer iki rakibine göre MHP çok güçlü olmasa da emin olun ki çalışma azmi ve kararlılığı açısından MHP’yi hiçte eksik görmüyorum. Öncelikle milletvekili adaylarının performanslarına şöyle bir göz atmak gerekiyor. MHP’nin iki adayı da çok iyi çalışıyor. İnanılmaz bir efor sarf ediyorlar....
  • Nasreddin Hoca gerçekte kimdir?

    11 Haziran 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Türk halkının mizah sembolü Nasreddin Hoca hazırcevap, insanları kırmadan doğruyu söyleyen, yeri geldiğinde kendisiyle de alay etmeyi bilen bir zattır. Fıkralarının çoğunda tarlasında, bağında çalışır, eşeğinin sırtına binip ormana odun kesmeye gider. Bazen de evinin tamiriyle veyahut hanımının dırdırıyla meşguldür. Kimi zaman da bir alim, bir kadı, bir hekim ya da bir elçi olarak karşımıza çıkar, taşı gediğine koyar ve çekilir kenara. Peki Nasreddin Hoca gerçekte kimdir? Kaynak: http://frialsupratman.blogspot.com/2017/10/nasre...
  • Zaptiye

    10 Haziran 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Arapça ḍabṭ ضبط  "tutma, denetleme, disiplin altına alma" sözcüğünden türetilmiştir.  "II. Mahmut zamanında kurulan kırsal güvenlik askerine verilen ad"  "1869'da kurulan polis teşkilatının adı" Osmanlı Devleti’nde toplum güvenliğini sağlamakla görevli kuruluşlara verilen ad. Kaynak:http://tarihtenanekdotlar.blogspot.com/2013/09/401-osmanli-ordusunda-reform.html Kaynak: https://laiksozluk.net/zaptiye_20725 İslam’ın zuhurundan itibaren varlığı bilinen zabıta işleri Emeviler devrinde kurumlaşmaya başlamıştır. Bu döne...