logo

Kars İslam Cumhuriyeti (5 Kasım 1918-13 Nisan 1919)


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

“Cumhuriyet” kavram olarak fıkıhta da kullanılan Arapça bir kelimedir. Bu konuyu hem Farabi “Medinetül Fazıla”da, hem de Biruni ve daha birçok İslam alimi tartışmışlardır. “Cumhuriyet”, “Ulus devlet” yokken de vardı ve “Cumhur” “çoğunluk” anlamına kullanılıyordu.. “Cumhur ulema” derken, “Alimlerin çoğunluğuna göre” anlamı veriliyordu. [1]

Anadolu topraklarında ilk cumhuriyet Türkiye Cumhuriyeti sanılır. Kars İslam Cumhuriyeti’nden kimse söz etmez.[2]

Cenub-ı Garbi Kafkas Hükümet-i Muvakkate-i Milliyesi veya Güneybatı Kafkas Geçici Milli Hükûmeti’ de denir. [3]

Mondros Ateşkes Antlaşması sonunda ‘Elviye-i Selase’ dışarıda kalınca 5 Kasım 1918’de Kars İslam Şurası kurulur.[4]

Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Kafkasya’dan geri çekilme kararı alan Rusya ile 3 Mart 1918’de Brest-Litvosk anlaşması imzalandı. Anlaşmaya göre Rusya, Güneybatı Kafkasya’dan, Anadolu’da işgal etiği Kars, Ardahan, Artvin ve Batum’dan çekildi. Bu bölge de hukuki ve idari olarak boşluk doğmuş oldu. 9. Ordu Komutanı Yakup Şevki Paşa ve Kars Mutasarrıfı Hilmi Uran halkı örgütlemeye başladılar. Bölgesel de olsa yeni bir devlet kurulmalıydı. Ermeni ve Gürcü istilasına karşı vatanı korumak amacındaydılar.Bayrakları kırmızı ve yeşil zemin üzerine dik şekilde konumlanmış ay yıldızdı. Para birimi kuruş ve lira, resmi dili Türkçe’ydi. Halkoyuyla seçilen 131 milletvekilinden oluşan bir parlamentosu vardı. [5]

Kabinede iki de Rum bakan vardı (Pablo Camus ve Stefani Vafiades)[6]

Merkezi Kars olan Kars İslam Cumhuriyeti, Batum, Ahıska, Ahılkelek, Artvin, Ardahan, Acara, Posof, Çıldır, Göle, Oltu, Karakurt, Sarıkamış, Karapınar, Kağızman, Kulp, Iğdır, Serdarabat, Aralık, Nuraşen, Nahcivan, Culfa ve Orduabat gibi yerleri kapsamaktaydı.[7]

İngilizlerin Meclisi işgal etmeleriyle son bulan hükûmet.

14 Ocak 1919’da demiryolu ile Kars’a gelen ve o bölgeyi Ermenilere vermek isteyen 14. İngiliz Tümeni Komutanı General Thomson’u Kars istasyonunda diplomatik bir heyet karşıladı. Milli Şura Merkezi Azası Mamiloğlu (Mamilof) Tevhidüddin Bey, İngilizlerin Wilson Prensipleri’ni kabul ettiklerini anımsatarak, bu nedenle kendilerine saygı gösterilmesini istedi. 1914 yılında Ermenilerin Kars ilindeki nüfusunun yüzde 15’ten az olduğunu, resmi belgelerle kanıtlamıştı. Asla çoğunlukta olan Türkleri yönetemeyeceklerini söyledi. Bu çıkış ve silahlı çatışmalarda gösterilen kimi başarılar üzerine İngilizlerin Kafkasya Başkomutanı sıfatı da taşıyan General Thomson, bu küçük devleti fiilen tanımak zorunda kaldı. Bu ütopik Cumhuriyetin ömrü tıpkı Paris Komünü gibi kısa oldu. İngilizler 13 Nisan 1919’da Kars’ı işgal ederek parlamentoyu dağıttılar. Hükümetin 12 üyesini ve Cumhurbaşkanı İbrahim Aydın Bey’i tutuklayarak Malta Adası’na sürdüler. Kars Cumhuriyeti tarihin tozlu sayfalarındaki yerini aldı. [8]

18 maddelik Anayasa ilk sivil anayasa niteliğindeydi[9]

Anayasası ve işleyiş bakımından Türkiye cumhuriyetinin öncüsü oldu.Bir anayasa kaleme alındı.Anayasa da Türkiye sözcüğü ilk kez kullanılıyordu. Bu temel metin aynı zamanda 1921’deki anayasamızında temelini teşkil etti.[10]

Günümüz şartları değerlendirildiğinde öne çıkan en önemli madde ise, 18 yaşını tamamlamış kadın ve erkeklerin oy kullanma hakkına sahip olmasıydı. [11]

[1] http://yakintarihimiz.org/anadoluda-cumhuriyeti-ilk-kim-kurdu-gazi-mustafa-kamal-ataturk-degil-miyok-canim-o-size-okullarda-okutulan-resmi-tarih-yalaninin-bir-parcasi-adinda-turkiye-ve-cumh.html

[2] http://www.yeniakit.com.tr/yazarlar/abdurrahman-dilipak/bayirbucak-12810.html

[3] http://www.uzmanportal.com/kars-islam-cumhuriyeti-1918-1919.html/

[4] http://listelist.com/kars-demokratik-cumhuriyeti/

[5] http://yakintarihimiz.org/anadoluda-cumhuriyeti-ilk-kim-kurdu-gazi-mustafa-kamal-ataturk-degil-miyok-canim-o-size-okullarda-okutulan-resmi-tarih-yalaninin-bir-parcasi-adinda-turkiye-ve-cumh.html

[6] http://listelist.com/kars-demokratik-cumhuriyeti/

[7] http://www.uzmanportal.com/kars-islam-cumhuriyeti-1918-1919.html/

[8] http://yakintarihimiz.org/anadoluda-cumhuriyeti-ilk-kim-kurdu-gazi-mustafa-kamal-ataturk-degil-miyok-canim-o-size-okullarda-okutulan-resmi-tarih-yalaninin-bir-parcasi-adinda-turkiye-ve-cumh.html

[9] http://listelist.com/kars-demokratik-cumhuriyeti/

[10] http://yakintarihimiz.org/anadoluda-cumhuriyeti-ilk-kim-kurdu-gazi-mustafa-kamal-ataturk-degil-miyok-canim-o-size-okullarda-okutulan-resmi-tarih-yalaninin-bir-parcasi-adinda-turkiye-ve-cumh.html

[11] http://listelist.com/kars-demokratik-cumhuriyeti/

Share
5934 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

1+3 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Kavl-i leyyin

    21 Nisan 2019 Erhan Kırmızı, Genel, Köşe Yazıları

    Kaynak:https://zsenturksohbetler.wordpress.com/2011/01/03/kavl-i-leyyin-yumusak-ve-tatli-konusmak/ Kavl-i leyyin,  Arapça bir ibare olup, “yumuşak sözle anlatma. Kırıcı olmama, suçlamama, hakaret etmeme, bağırıp çağırmama, nazik ve kibar olma, gönül okşayıcı olma” demektir. Yani sert ve enaniyetli olmayan söz anlamındadır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere; sert olmayan, muhatabı kırmayacak ve muhatabın sözü söyleyen kişiye karşı sert ve kırıcı tavır almamasını sağlayacak sözdür. Kavl-i leyyin’ in içeriğini biraz daha genişletecek olursak, bir i...
  • Hayvansever HAYDİKO’ya destek olmalıyız.

    20 Nisan 2019 Erhan Kırmızı, Genel, Köşe Yazıları

    Kaynak:http://avrasyavizyon.com/istanbulda-sahipsiz-kopeklerin-hamisi-vardi/ 1.Giriş HAYDİKO (Hayvanları Doğayı İnsanları Koruma) Artvin’de faaliyet gösteren, sokak hayvanlarını koruyup yaşatmaya çalışan bir dernektir. Ben de bir süredir faaliyetlerini takip etmeye çalışıyorum. Gerçekten sahipsiz kedi ve köpekleri korumak ve yaşatmak için olağanüstü çaba harcıyorlar. 2.HAYDİKO’ya niçin destek olmalıyız? Bu derneğe destek olup kedi ve köpeklere sahip çıkmamız için bir sürü sebep var. Birinci sebep: Hayvanlara vefa borcumuzun olmasıdır. Ke...
  • Kur’an’da Yönetim İlkeleri

    19 Nisan 2019 Erhan Kırmızı, Genel, Köşe Yazıları

    1-Herkese eşit mesafede durmak (Adalet) Bu konuda Mevlânâ şöyle der: “Adâlet nedir? Ağaçları sulamak. Zulüm nedir? Dikene su vermek. Adâlet, bir nimeti yerine koymaktır; su emen her kökü sulamak değil. Zulüm nedir? Bir şeyi kon­maması gereken yere koymak; buysa, belâya kaynak olur ancak. 2-Tüm makamları geçici görmek (Emanet) Makam Arapça “kıyam” dan gelir. Kıyam ayakta durmak,makam ise ayakta durulacak yer demektir.Ayrıca “ikametgah,merteb, mevki,durak” manalarına da gelir. Başka bir kaynakta şu mütalaalar vardır: Makâm sözcüğü -kavm = ...
  • Fatura

    17 Nisan 2019 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

    Kaynak:https://tr.depositphotos.com/47736879/stock-illustration-cartoon-businessman-with-long-billing.html 1.Kavram İtalyanca fattura "1. imalat, yapım, 2. imalatçının yapılan işin ayrıntısını gösterdiği belge" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Latince factura "imalat" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince facere, fact- "yapmak" fiilinden +tura sonekiyle türetilmiştir. Satılan mal veya yapılan hizmet karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere malı satan ( Satıcı ) veya işi yapan tarafından müşteriye ( Alıcı ) veril...