logo

İptal, butlan ve batıl kavramları arasındaki ilişki


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Özet:

Batıl: İçi boş, çürük, temelsiz, boşa gitmek, hükümsüz ve geçersiz olmak, yok olmak
Butlan: Batıllık, batıl olma durumu,
İptal: Batıllaştırma, batıl hale getirme, batıl kılmak.
Bir şey kendiliğinden batıl ise butlan deniyor. Bir şey başkası tarafından batıl hale getiriliyorsa iptal deniyor.
Bir et kendiliğinden bozulursa buna butlan, bozulmuş ete batıl, çöpe atılmış ete iptal diyebiliriz.
Bir hukuki işlem kendiliğinden geçersiz ise buna butlan, hukuki işlemi biz geçersiz hale getirirsek iptal olur.
Batıl: geçersiz, iptal: geçersizleştirme, butlan: geçersizlik[1]

1.Batıl

Batıl kelimesi Arapça olup Be-Ta-Le fiil kökündendir. Lügatta “boşa gitmek, hükümsüz ve geçersiz olmak, yok olmak” gibi manalara gelir. Kur’an-ı Kerim’de 28 ayette geçen “batıl” kelimesi; “hak ve gerçek olmayan, hükümsüz, gayr-i meşru ve yok olup giden, boş, temelsiz, yanlış şey” manalarında kullanılmıştır.

‘Batıl’ sözlükte;  boş, boşa giden, doğru ve hakk olmayan, devamlı olmayan, hükümsüz olan, yok olan şeydir.

‘Hak’ kavramının karşıtıdır.

‘Batıl’ yapılmış olsa da, meydanda bulunsa da hiç bir hükmü ve geçerliği olmayan şeyler hakkında kullanılır. Mesela, bir kimse iki kız kardeşle aynı anda evlenmiş olsa, bu evlilik ortada olduğu halde yapılan iş ‘batıl’dır, hakk değildir.

2.İptal

İptal Arapça bṭl kökünden gelen ibṭāl إبطال  “geçersiz kılma” sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça buṭlān بطلان  “geçersiz olma” sözcüğünün ifˁāl vezni (IV) masdarıdır.[2]

Sözlükte iptal,

1.Yürürlükten, kullanıştan kaldırma, bozma, silme.

2.Herhangi bir hükmün yerinde olmadığını gerekçeleriyle göstererek geçersiz kılma, bozma, çürütme[3]

Gibi anlamlara gelir.

İptal hukuk kurallarına aykırı bir biçimde yapılmış olan idari işlemin ortadan kaldırılmasıdır. Aykırı olan idari işlemin geçersizliği mahkeme tarafından tespit edilir ve ortadan kaldırılır.

İki kişi arasında yapılmış olan sözleşmenin ortadan kaldırılmasına fesih denir. İptal işleminde ise ortada devlet vardır.[4]

İlmin olduğu yerde cehaletin, adaletin bulunduğu yerde zulmün tutunamadığı gibi, hakkın olduğu yerde de batıl tutunamaz. [5]

3.Butlan

Arapça bṭl kökünden gelen buṭlān بطلان  “geçersiz olma, yok hükmünde olma” sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça baṭala بطل  “geçersiz kaldı, iptal edildi, yok hükmünde idi” fiilinin masdarıdır.[6]

Fıkıh ilminde ‘batıl’, ya da bunun masdarı olan ‘butlan’, rükün veya şartları tamamen veya biraz eksik olan ibadetler ve hukuk işlemlerine denir.

Bilindiği gibi İslam’a göre bir ibadetin geçerli (sahih), yani kabul edilebilir olması için, o ibadete ait rükünlerin ve şartların yerine getirilmesi gerekir. Yine bir hukuk işleminin, örneğin bir alım-satımın, bir evlilik işleminin (nikah akdinin) İslam şeriatına göre geçerli olması için bazı şartlara uymak gerekir. Bu şartlara uyulmadığı zaman o ibadet veya işlem geçersiz, yani ‘batıl’ olur.

‘Butlan’, ibadetin veya hukuki işlemin hükümsüz olması; ‘batıl’ ise; hükümsüz olan, geçersiz hale gelen işlemin adıdır. Bunlar birbirinin yerine kullanıldığı gibi, bir işlemin geçersiz olmasına ‘fesat’, geçersiz olan işleme veya ibadete de ‘fasit’ denilmektedir. Müfsid de ibadeti geçersiz kılan sebeptir.

Abdest almak namazın rükünlerinden biridir. Dolaysıyla abdestsiz kılınan bir namaz batıl; abdestsiz namaz kılma durumu ise butlandır.[7]

Batıl kavramı bütün İslami ilimlere geçmiş bir kavramdır. Fakat özellikle bu kavram daha çok fıkıh ve fıkıh usulünde kullanılır. Rükün ve şartları tamamen veya kısmen eksik olan ibadetler batıl kabul edilir. Ayrıca Kur’an’a göre, Allah’ın emirlerinin uygulanmadığı gayr-i İslami düzen ve sistemler de batıl düzenlerdir.

İslam hukuk terminolojisinde ise, batıl ve bunun masdarı olan “butlan”, sözlük anlamının dışına çıkmamakla beraber, yepyeni teşrii-ameli bir muhtevaya bürünmüştür. Buna göre batıl; aslındaki bir kusur (halel) nedeniyle kanun koyucu nazarında hukuki varlık kazanamayan ve dolayısıyla hüküm ve sonuçlarını meydana getiremeyen hukuki işlem ile, emre uygun şekilde yapılmayan ya da kaza borcunu düşürücü vasıfta olmayan ibadeti ifade eder.

Hukuki işlem, hüküm koyucu tarafından belirlenen hukuki muhtevasına ve yapısına asli yönden aykırı bir şekilde yapılırsa batıl olur. Burada “asli yön”, akdin “taraflar”, “konu” ve “siğa”dan ibaret temel unsurları ile bu unsurlarla ilgili in’ikad şartlarını ifade eder. Butlan daha ziyade alım-satım, kiralama gibi karşılıklı iki irade beyanına dayanan hukuki muhteva taşıyan akitler için söz konusu olmakla birlikte; ikrar ve dava gibi tek taraflı sözlü tasarruflar ile mebiin teslimi, ihraz gibi fiili tasarruflarda da söz konusu olabilmektedir.[8]

[1]https://books.google.com.tr/books?id=A7SKCwAAQBAJ&pg=PA877&lpg=PA877&dq=butlan+bat%C4%B1l+iptal&source=bl&ots=r2YqJUJoe_&sig=MckldDTGPecytoxenrhPx6RI8h4&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwi9s_PlpNzTAhXCE5oKHfVkCfkQ6AEIYTAJ#v=onepage&q=butlan%20bat%C4%B1l%20iptal&f=false

[2] https://www.etimolojiturkce.com/kelime/iptal

[3]https://www.google.com.tr/?gfe_rd=cr&ei=zycrV6K_IofY8AeD1bQI&gws_rd=ssl#safe=strict&q=%22iptal%22+nedir

[4] http://www.kpsskonu.com/genel-kultur/vatandaslik/yaptirim-turleri/

[5] http://islamikavramlar.tr.gg/Bat%26%23305%3Bl.htm

[6] https://www.etimolojiturkce.com/kelime/butlan

[7] http://islamikavramlar.tr.gg/Bat%26%23305%3Bl.htm

[8] http://www.sevde.de/islam_Ans/B/batil.htm

Share
500 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

2+8 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Darbecilere Darbe Yapan Milletimizle Gurur Duyuyoruz

    19 Temmuz 2018 Köşe Yazıları, Yüksel Kantar

    15 Temmuz 2016 Tarihinde Türk Silahlı Kuvvetlerimize sızmış hain bir grup Marmaris’te tatil yapan Cumhurbaşkanımıza suikast düzenlemek istemiş, Fatih Sultan Mehmet Köprüsünü trafiğe kaparmış, seçilmiş hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs etmiş, TBMM’ni bombalamış, Genelkurmay Başkanlığı’nı, Ankara’da bulunan Özel Harekat Polis Merkezi’ni bombalayarak yerle bir etmiş, kısacası Milletimize Darbe yaparak ülkemizi istikrarsızlaştırmaya ve kaosa yönelik işgal girişiminde bulunmuştur. Ancak Aziz ve Necip Milletimiziz, bu hain grubun teşebbüsünü, C...
  • Sosyal Medyada Duyduğumuz Her Bilgiyi Hemen Paylaşmamak Gerek

    17 Temmuz 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Sosyal medya doğru kullanıldığı zaman çok yararlı bir iletişim aracıdır ancak yanlış kullanılır ise de inanılmaz büyük zararlar veren bir iletişim aracı haline döner. Zaman zaman sosyal medyanın zararlı etkilerine şahitlikte yapıyoruz. Bu yazıyı yazmaya sabah saatlerinde sosyal medyada dolanan bir haberin doğrulanamamasından sonra karar verdim. Öncelikle konuyu bir sizinle paylaşayım. AK Parti’den 24-25 ve 26. Dönem milletvekilliği görevinde bulunan Dr. İsrafil Kışla’nın Milli Eğitim Bakanlığı’nda Bakan Yardımcılığı görevine atandığına da...
  • Dört tarz-ı İslam

    10 Temmuz 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      İslam elbette tek bir dindir. Fakat kabiliyetlerin farklı olmasından dolayı bu tek din farklı tarzlarda algılanmıştır. Devlet İslam’ı: Baskıcı özellikler taşır. Ebu Hanife ve Ahmet bin Hanbel Devlet İslam'ının baskıları sonucu şehit edilmişlerdir. Halk İslam’ı: Daha serbest, kolay ama hurafeler barındırabilen bir İslam tarzıdır. Tasavvuf İslam’ı: Daha dindar bireyler yetiştirir, ama taassuba düşülerek saplantılar içine girebilen bir İslam tarzıdır. Kitabi İslam: Kılı kırk yaran, düşünsel yönü ağır basan İslam’dır. Temsilci...
  • Şeriat nedir?

    08 Temmuz 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      En çok tartışılan kavramlardan biri de “şeriat.” Bu konuda birçok kişinin kafası bir hayli karışık. Anlamını bilen de konuşuyor, bilmeyen de. Kaynak: https://twitter.com/hashtag/herkesi%CC%87cinadelet Birisiyle karşılaşıyorsunuz. Namaz kıldığından, oruç tuttuğundan söz ediyor. Sohbetiniz sürüyor ve sonunda, şeriatın en önemli iki emrini yerine getiren bu adamın, şeriata karşı olduğunu görüyor ve hayret ediyorsunuz. Bir başkasıyla görüşüyorsunuz. Şeriatı hararetle savunuyor. İç alemine, ibadet dünyasına iniyorsunuz, İslam’...