logo

reklam

İptal, butlan ve batıl kavramları arasındaki ilişki


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Özet:

Batıl: İçi boş, çürük, temelsiz, boşa gitmek, hükümsüz ve geçersiz olmak, yok olmak
Butlan: Batıllık, batıl olma durumu,
İptal: Batıllaştırma, batıl hale getirme, batıl kılmak.
Bir şey kendiliğinden batıl ise butlan deniyor. Bir şey başkası tarafından batıl hale getiriliyorsa iptal deniyor.
Bir et kendiliğinden bozulursa buna butlan, bozulmuş ete batıl, çöpe atılmış ete iptal diyebiliriz.
Bir hukuki işlem kendiliğinden geçersiz ise buna butlan, hukuki işlemi biz geçersiz hale getirirsek iptal olur.
Batıl: geçersiz, iptal: geçersizleştirme, butlan: geçersizlik[1]

1.Batıl

Batıl kelimesi Arapça olup Be-Ta-Le fiil kökündendir. Lügatta “boşa gitmek, hükümsüz ve geçersiz olmak, yok olmak” gibi manalara gelir. Kur’an-ı Kerim’de 28 ayette geçen “batıl” kelimesi; “hak ve gerçek olmayan, hükümsüz, gayr-i meşru ve yok olup giden, boş, temelsiz, yanlış şey” manalarında kullanılmıştır.

‘Batıl’ sözlükte;  boş, boşa giden, doğru ve hakk olmayan, devamlı olmayan, hükümsüz olan, yok olan şeydir.

‘Hak’ kavramının karşıtıdır.

‘Batıl’ yapılmış olsa da, meydanda bulunsa da hiç bir hükmü ve geçerliği olmayan şeyler hakkında kullanılır. Mesela, bir kimse iki kız kardeşle aynı anda evlenmiş olsa, bu evlilik ortada olduğu halde yapılan iş ‘batıl’dır, hakk değildir.

2.İptal

İptal Arapça bṭl kökünden gelen ibṭāl إبطال  “geçersiz kılma” sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça buṭlān بطلان  “geçersiz olma” sözcüğünün ifˁāl vezni (IV) masdarıdır.[2]

Sözlükte iptal,

1.Yürürlükten, kullanıştan kaldırma, bozma, silme.

2.Herhangi bir hükmün yerinde olmadığını gerekçeleriyle göstererek geçersiz kılma, bozma, çürütme[3]

Gibi anlamlara gelir.

İptal hukuk kurallarına aykırı bir biçimde yapılmış olan idari işlemin ortadan kaldırılmasıdır. Aykırı olan idari işlemin geçersizliği mahkeme tarafından tespit edilir ve ortadan kaldırılır.

İki kişi arasında yapılmış olan sözleşmenin ortadan kaldırılmasına fesih denir. İptal işleminde ise ortada devlet vardır.[4]

İlmin olduğu yerde cehaletin, adaletin bulunduğu yerde zulmün tutunamadığı gibi, hakkın olduğu yerde de batıl tutunamaz. [5]

3.Butlan

Arapça bṭl kökünden gelen buṭlān بطلان  “geçersiz olma, yok hükmünde olma” sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça baṭala بطل  “geçersiz kaldı, iptal edildi, yok hükmünde idi” fiilinin masdarıdır.[6]

Fıkıh ilminde ‘batıl’, ya da bunun masdarı olan ‘butlan’, rükün veya şartları tamamen veya biraz eksik olan ibadetler ve hukuk işlemlerine denir.

Bilindiği gibi İslam’a göre bir ibadetin geçerli (sahih), yani kabul edilebilir olması için, o ibadete ait rükünlerin ve şartların yerine getirilmesi gerekir. Yine bir hukuk işleminin, örneğin bir alım-satımın, bir evlilik işleminin (nikah akdinin) İslam şeriatına göre geçerli olması için bazı şartlara uymak gerekir. Bu şartlara uyulmadığı zaman o ibadet veya işlem geçersiz, yani ‘batıl’ olur.

‘Butlan’, ibadetin veya hukuki işlemin hükümsüz olması; ‘batıl’ ise; hükümsüz olan, geçersiz hale gelen işlemin adıdır. Bunlar birbirinin yerine kullanıldığı gibi, bir işlemin geçersiz olmasına ‘fesat’, geçersiz olan işleme veya ibadete de ‘fasit’ denilmektedir. Müfsid de ibadeti geçersiz kılan sebeptir.

Abdest almak namazın rükünlerinden biridir. Dolaysıyla abdestsiz kılınan bir namaz batıl; abdestsiz namaz kılma durumu ise butlandır.[7]

Batıl kavramı bütün İslami ilimlere geçmiş bir kavramdır. Fakat özellikle bu kavram daha çok fıkıh ve fıkıh usulünde kullanılır. Rükün ve şartları tamamen veya kısmen eksik olan ibadetler batıl kabul edilir. Ayrıca Kur’an’a göre, Allah’ın emirlerinin uygulanmadığı gayr-i İslami düzen ve sistemler de batıl düzenlerdir.

İslam hukuk terminolojisinde ise, batıl ve bunun masdarı olan “butlan”, sözlük anlamının dışına çıkmamakla beraber, yepyeni teşrii-ameli bir muhtevaya bürünmüştür. Buna göre batıl; aslındaki bir kusur (halel) nedeniyle kanun koyucu nazarında hukuki varlık kazanamayan ve dolayısıyla hüküm ve sonuçlarını meydana getiremeyen hukuki işlem ile, emre uygun şekilde yapılmayan ya da kaza borcunu düşürücü vasıfta olmayan ibadeti ifade eder.

Hukuki işlem, hüküm koyucu tarafından belirlenen hukuki muhtevasına ve yapısına asli yönden aykırı bir şekilde yapılırsa batıl olur. Burada “asli yön”, akdin “taraflar”, “konu” ve “siğa”dan ibaret temel unsurları ile bu unsurlarla ilgili in’ikad şartlarını ifade eder. Butlan daha ziyade alım-satım, kiralama gibi karşılıklı iki irade beyanına dayanan hukuki muhteva taşıyan akitler için söz konusu olmakla birlikte; ikrar ve dava gibi tek taraflı sözlü tasarruflar ile mebiin teslimi, ihraz gibi fiili tasarruflarda da söz konusu olabilmektedir.[8]

[1]https://books.google.com.tr/books?id=A7SKCwAAQBAJ&pg=PA877&lpg=PA877&dq=butlan+bat%C4%B1l+iptal&source=bl&ots=r2YqJUJoe_&sig=MckldDTGPecytoxenrhPx6RI8h4&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwi9s_PlpNzTAhXCE5oKHfVkCfkQ6AEIYTAJ#v=onepage&q=butlan%20bat%C4%B1l%20iptal&f=false

[2] https://www.etimolojiturkce.com/kelime/iptal

[3]https://www.google.com.tr/?gfe_rd=cr&ei=zycrV6K_IofY8AeD1bQI&gws_rd=ssl#safe=strict&q=%22iptal%22+nedir

[4] http://www.kpsskonu.com/genel-kultur/vatandaslik/yaptirim-turleri/

[5] http://islamikavramlar.tr.gg/Bat%26%23305%3Bl.htm

[6] https://www.etimolojiturkce.com/kelime/butlan

[7] http://islamikavramlar.tr.gg/Bat%26%23305%3Bl.htm

[8] http://www.sevde.de/islam_Ans/B/batil.htm

Share
345 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

1+2 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Kişi Başına Düşen Milli Gelir Nasıl Dağıtılır?

    15 Aralık 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Kişi başına düşen milli geliri hep duyarız da nasıl dağıtıldığını şimdiye kadar hiç duymadık. Eğer Kişi başına düşen milli gelir varsa bunun dağıtılması gerekir değil mi? Eğer dağıtılmayacaksa kişi başına düşen milli gelir kavramı niçin kullanılıyor? Kişi başına düşen milli geliri dağıtmanın nasıl dağıtılacağı ile ilgili basit bir yöntem var. Devlet re’sen (kendiliğinden) herkes için bankamatik işlevi de gören kimlik kartları çıkarır, bunları vatandaşlarımızın adresine gönderir. Sonra TC kimlik numaraları hesap numarası olara...
  • Taşeronlara Kadro Meselesinde Özelleştirme-Devletleşme Kararsızlığı

    14 Aralık 2017 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Son iki yazımda gündeme getirdiğim taşeronlara kadro mevzuunda her gün yeni gelişmeler ve açıklamalar gündeme gelirken belli olan tek bir şey var ki hükümetin bu konuda kafasının karışık olduğu. Evet, bir çalışma var ancak bu çalışma sonrasında verilecek olan kararların devletin işleyişi, ekonomisi, sosyal politikaları ve ekonomik sistemleri üzerinde ciddi etkileri olacak. Konuya sadece basitçe taşeronlara kadro verilecek şekliyle bakmak yeterli değil. Bu kadro verilebilir ancak kadronun verilmesinin ardından ortaya çıkacak sonuçlar acaba ülkem...
  • Taşeron işçileri insan onuruna aykırı kötü şartlarda çalıştırılıyorlar.

    14 Aralık 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Taşeron işçileri düşük ücretle çalıştırılan işçilerdir. Aylarca ücret alamadıkları zamanlar olur. Tazminat ödemeden işten çok kolay çıkarılabilirler. Sendikalı olmalarına izin verilmez. İşçi haklarını hararetle savunan sendikalar bile taşeronların sorunlarını hiç görmezler. Kadrolu işçiler tarafından bile dışlanırlar. Hani hak aramak için Ankara’ya eylemlere gidip halay çeken sendikalı işçiler var ya, taşeron işçilerinin durumu onların hiç birisinin umrunda değildir. Taşeron işçileri görev tanımı dışındaki işlerde...
  • Taşeron

    14 Aralık 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Taşeron bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işverendir. Fransızca’daki "tacheron" kelimesinden gelir. Fransızca tacheron "başkasına ait yükümlülüğü ücret karşılığında üstlenen kimse, iş yüklenen kimse" sözcüğünden alıntıdır. Büyük bir işin yalnız kendi uğraşı alanına gi...