logo

Hıyar


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

 

A-Kavram

Arapça’da hayırlı anlamında kullanılan hıyar kelimesi Türçe’de sebzenin (salatalık) dışında argo olarak kullanılır. “Hıyar” kelimesinin argo anlamları; “kaba saba,görgüsüz,budala” dır.[1]

Hıyar kelimesinin İslam Hukuku’nda iki farklı anlamı var;

1.Hayırlı Anlamında: Sözlükte “iyi, hayırlı, işe yarar, üstün” gibi anlamlara gelen ve kıyas dışı yapıda bir ism-i tafdil olan hayr kelimesinin çoğuludur. Hadis terminolojisinde ravinin güvenilir bir kimse olduğunu ifade eder. [2]

2.Seçme Hakkı Anlamında: Hayr kökünden türetilen ve “iki şeyden daha iyi olanı seçmek” anlamına gelen muhayyerlik Arapça hıyar kelimesinin Türkçe’deki karşılığıdır. Fıkıh terimi olarak, tanınan seçim hakkına göre hıyarü’ş-şart ve hıyarü’r-rü’ye gibi tamlamalar içinde kullanılmakla birlikte borçlar hukuku bağlamında muhayyerlik için “anlaşmaya veya şer‘i bir gerekçeye dayanarak taraflardan birinin veya her ikisinin akdi onama yahut feshetme şıklarından birini (tayin muhayyerliğinde birkaç mebi‘den birini) seçme hakkına sahip olması” şeklinde genel bir tanım verilebilir.[3]

B-Muhayyerlik (Hıyar) Çeşitleri

Hıyar-ı şart (Şart Muhayyerliği) : Şart muhayyerliği tarafların, şart koşarak belli bir müddet içerisinde, yapmış oldukları akdi geçerli kılıp kılmamaları hususunda muhayyer olmalarıdır.

Hıyar-ı rüyet (Görme Muhayyerliği) : Bir kimse, görmediği bir mahal üzerine akid yaptığı zaman, mahalli görüp haline yeter derecede vakıf olduğunda muhayyerdir, dilerse akdi fesheder, dilerse geçerli kılar. Buna görme muhayyerliği denir.

Hıyar-ı tayin (Tayin Muhayyerliği): Çarşı ve pazarda misli bulunmayan mallara kıyemi mallar denir. Benzeri bulunsa bile aralarında aşırı fiyat farkı bulunan malları da kıyemiye dahil etmek gerekir. Çarşı ve pazarda misli bulunan mallar da misli mallardır. Kıyemi mallardan iki veya üç tanesinin ayrı ayrı fiyatları söylenerek bunlardan ya müşterinin dilediğini alması veya bayiin dilediğini vermesi şeklindeki akidden doğan muhayyerliğe tayin muhayyerliği denir.

Hıyar-ı vasıf (Vasıf Muhayyerliği): Belli bir vasıf için satın alınan malda aranan vasıf bulunmayacak olsa müşteri muhayyer olur. Dilerse mebii olduğu gibi reddeder, dilerse aldığı fiyata akdi geçerli kılar.

Hıyar-ı gabn (Aldanma Muhayyerliği): Tarafların birinin aldatması suretiyle aşırı şekilde pahalıya satma ya da çok ucuza satın alma halinde aldatılan taraf, dilerse alışverişi feshettirebilir.

Hıyar’ı nakid (Nakid Muhayyerliği): Tarafların muayyen bir vakte kadar semen ödenmediği takdirde aralarındaki akdin hükümsüz olması şartıyla yaptıkları bey’ akdinden ortaya çıkan muhayyerliktir.[4]

Hıyar-ı tağyir (değiştirme muhayyerliği): Alış-veriş akdini yapan taraflardan birinin; diğeri tarafından aldatılarak gabn-i fahiş (= hile ve fazla fiyat) ile satmasından veya satın almasından dolayı, bu satış işlemini feshetmek hususunda muhayyer olması demektir.

Hıyar-ı tefrik (ayırma muhayyerliği): Zevcenin (= karının) ayrılmak hususunda muhayyer olması, yani: Bazı sebeplerden dolayı, kocası ile arasında bulunan nikahı ortadan kaldırıp kaldırmamakta muhtar (= muhayyer ve serbest) bulunması demektir.

Hıyar-ı büluğ(Büluğ Muhayyerliği); Baliğ olarak, velayet altından kurtulan bir şahsın, hakkındaki nikahı kabul veya feshettirebilmek selahiyeti, muhayyerliği demektir. Buna, hıyar-ı idrak de denir.[5]

Hıyar-ı Meclis (Meclis Muhayyerliği): Alıcı ile satıcının akid yaptıktan sonra bir arada kaldıkları müddetçe yaptıkları alış verişi bozmak hususunda serbesttirler. Bu Şafii mezhebine göredir. Hanefi mezhebine göre Hiyar El-Meclis yoktur. Ancak akidde şart koşulursa, yani akid yapılırken: “Bu mecliste kaldığımız sürece, akdi bozmağa yetkimiz vardır” şeklinde bir şart koşulursa Hiyar El-Meclis vardır. [6]

[1] http://www.dilforum.com/forum/archive/index.php/t-25850.html

[2] http://www.islamansiklopedisi.info/

[3] http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=310025&idno2=c310020

[4] İslam Hukukunda Akidler, Orhan Çeker, s.83-93, A.H.İ. Vayıncılık, 2006

[5] http://fatihltfaydin.tr.gg/-Fikih-Terimleri-H-_-i.htm

[6] http://fikih.ihya.org/islam-fikhi/hiyar-muhayyer-olmak.html

 

Share
1293 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

6+3 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Şehir Efsanesi

    19 Haziran 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Şehir efsaneleri kaynakları bilinmeyen, doğrulukları ispatlanamamış ama dilden dile, nesilden nesile özenle aktarılan hikayelerdir. Birçok folklorik hikâyede olduğu gibi şehir efsanelerinin her zaman uydurma ve gerçek dışı olduğu söylenemez ama genelde çarpıtılmış, abartılmış ve heyecan katılmış hikâyelerdir. Bu hikâyelerin isimlerinin "şehir efsanesi" olmasına rağmen konularını şehirden almaları gerekmez. Sadece onları geleneksel folklorik hikâyelerden ayırt edebilmek için bu isimle anılırlar. Bu ayrımı daha iyi vurgulayabilmek...
  • Türkiye 24 Haziran’da Dünya Gücü Haline Gelecek

    16 Haziran 2018 Köşe Yazıları, Selim Çiftçi

    Seçmen 24 Haziran seçimlerine memleket meselesi olarak bakıyor. Seçmen güçlü meclis, güçlü lider, güçlü hükümet anlayışına yönelecek Seçmen koalisyonlarla ülke istikrara kavuşamadığını gördü Seçmen Diyarbakır da, Çankaya da olduğu gibi kepenk kapatmıyor özgür iradesiyle oyunu kullanıyor. Seçmen tarihin seyrini değiştirecek olan Türkiye’yi düşünecek Seçmen Milli ve yerli devlet sistemi ne oy verecek Seçmen küresel köle olmaya hayır, küresel güç olmaya evet diyecek Son on yılda dünyanın çehresi değişti diyen sabah yazarı Fahrettin Altun öz...
  • Seçim Çalışmalarını Değerlendiriyorum. Sırada MHP Var

    11 Haziran 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    24 Haziran’a az bir süre kala diğer partilerde olduğu gibi MHP’de de hareketli günlen yaşanıyor. Milletvekili adayları bir o ilçede, bir bu ilçede koşturmaya devam ederlerken, MHP’nin il ve ilçe teşkilatları da çalışmalarını sürdürüyor. Belki ekonomik anlamda diğer iki rakibine göre MHP çok güçlü olmasa da emin olun ki çalışma azmi ve kararlılığı açısından MHP’yi hiçte eksik görmüyorum. Öncelikle milletvekili adaylarının performanslarına şöyle bir göz atmak gerekiyor. MHP’nin iki adayı da çok iyi çalışıyor. İnanılmaz bir efor sarf ediyorlar....
  • Nasreddin Hoca gerçekte kimdir?

    11 Haziran 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Türk halkının mizah sembolü Nasreddin Hoca hazırcevap, insanları kırmadan doğruyu söyleyen, yeri geldiğinde kendisiyle de alay etmeyi bilen bir zattır. Fıkralarının çoğunda tarlasında, bağında çalışır, eşeğinin sırtına binip ormana odun kesmeye gider. Bazen de evinin tamiriyle veyahut hanımının dırdırıyla meşguldür. Kimi zaman da bir alim, bir kadı, bir hekim ya da bir elçi olarak karşımıza çıkar, taşı gediğine koyar ve çekilir kenara. Peki Nasreddin Hoca gerçekte kimdir? Kaynak: http://frialsupratman.blogspot.com/2017/10/nasre...