logo

Hıyar


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

 

A-Kavram

Arapça’da hayırlı anlamında kullanılan hıyar kelimesi Türçe’de sebzenin (salatalık) dışında argo olarak kullanılır. “Hıyar” kelimesinin argo anlamları; “kaba saba,görgüsüz,budala” dır.[1]

Hıyar kelimesinin İslam Hukuku’nda iki farklı anlamı var;

1.Hayırlı Anlamında: Sözlükte “iyi, hayırlı, işe yarar, üstün” gibi anlamlara gelen ve kıyas dışı yapıda bir ism-i tafdil olan hayr kelimesinin çoğuludur. Hadis terminolojisinde ravinin güvenilir bir kimse olduğunu ifade eder. [2]

2.Seçme Hakkı Anlamında: Hayr kökünden türetilen ve “iki şeyden daha iyi olanı seçmek” anlamına gelen muhayyerlik Arapça hıyar kelimesinin Türkçe’deki karşılığıdır. Fıkıh terimi olarak, tanınan seçim hakkına göre hıyarü’ş-şart ve hıyarü’r-rü’ye gibi tamlamalar içinde kullanılmakla birlikte borçlar hukuku bağlamında muhayyerlik için “anlaşmaya veya şer‘i bir gerekçeye dayanarak taraflardan birinin veya her ikisinin akdi onama yahut feshetme şıklarından birini (tayin muhayyerliğinde birkaç mebi‘den birini) seçme hakkına sahip olması” şeklinde genel bir tanım verilebilir.[3]

B-Muhayyerlik (Hıyar) Çeşitleri

Hıyar-ı şart (Şart Muhayyerliği) : Şart muhayyerliği tarafların, şart koşarak belli bir müddet içerisinde, yapmış oldukları akdi geçerli kılıp kılmamaları hususunda muhayyer olmalarıdır.

Hıyar-ı rüyet (Görme Muhayyerliği) : Bir kimse, görmediği bir mahal üzerine akid yaptığı zaman, mahalli görüp haline yeter derecede vakıf olduğunda muhayyerdir, dilerse akdi fesheder, dilerse geçerli kılar. Buna görme muhayyerliği denir.

Hıyar-ı tayin (Tayin Muhayyerliği): Çarşı ve pazarda misli bulunmayan mallara kıyemi mallar denir. Benzeri bulunsa bile aralarında aşırı fiyat farkı bulunan malları da kıyemiye dahil etmek gerekir. Çarşı ve pazarda misli bulunan mallar da misli mallardır. Kıyemi mallardan iki veya üç tanesinin ayrı ayrı fiyatları söylenerek bunlardan ya müşterinin dilediğini alması veya bayiin dilediğini vermesi şeklindeki akidden doğan muhayyerliğe tayin muhayyerliği denir.

Hıyar-ı vasıf (Vasıf Muhayyerliği): Belli bir vasıf için satın alınan malda aranan vasıf bulunmayacak olsa müşteri muhayyer olur. Dilerse mebii olduğu gibi reddeder, dilerse aldığı fiyata akdi geçerli kılar.

Hıyar-ı gabn (Aldanma Muhayyerliği): Tarafların birinin aldatması suretiyle aşırı şekilde pahalıya satma ya da çok ucuza satın alma halinde aldatılan taraf, dilerse alışverişi feshettirebilir.

Hıyar’ı nakid (Nakid Muhayyerliği): Tarafların muayyen bir vakte kadar semen ödenmediği takdirde aralarındaki akdin hükümsüz olması şartıyla yaptıkları bey’ akdinden ortaya çıkan muhayyerliktir.[4]

Hıyar-ı tağyir (değiştirme muhayyerliği): Alış-veriş akdini yapan taraflardan birinin; diğeri tarafından aldatılarak gabn-i fahiş (= hile ve fazla fiyat) ile satmasından veya satın almasından dolayı, bu satış işlemini feshetmek hususunda muhayyer olması demektir.

Hıyar-ı tefrik (ayırma muhayyerliği): Zevcenin (= karının) ayrılmak hususunda muhayyer olması, yani: Bazı sebeplerden dolayı, kocası ile arasında bulunan nikahı ortadan kaldırıp kaldırmamakta muhtar (= muhayyer ve serbest) bulunması demektir.

Hıyar-ı büluğ(Büluğ Muhayyerliği); Baliğ olarak, velayet altından kurtulan bir şahsın, hakkındaki nikahı kabul veya feshettirebilmek selahiyeti, muhayyerliği demektir. Buna, hıyar-ı idrak de denir.[5]

Hıyar-ı Meclis (Meclis Muhayyerliği): Alıcı ile satıcının akid yaptıktan sonra bir arada kaldıkları müddetçe yaptıkları alış verişi bozmak hususunda serbesttirler. Bu Şafii mezhebine göredir. Hanefi mezhebine göre Hiyar El-Meclis yoktur. Ancak akidde şart koşulursa, yani akid yapılırken: “Bu mecliste kaldığımız sürece, akdi bozmağa yetkimiz vardır” şeklinde bir şart koşulursa Hiyar El-Meclis vardır. [6]

[1] http://www.dilforum.com/forum/archive/index.php/t-25850.html

[2] http://www.islamansiklopedisi.info/

[3] http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=310025&idno2=c310020

[4] İslam Hukukunda Akidler, Orhan Çeker, s.83-93, A.H.İ. Vayıncılık, 2006

[5] http://fatihltfaydin.tr.gg/-Fikih-Terimleri-H-_-i.htm

[6] http://fikih.ihya.org/islam-fikhi/hiyar-muhayyer-olmak.html

 

Share
#

SENDE YORUM YAZ

3+4 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Zeytin Dalı Harekatı Yeni Bir Çağın Başlaması Demek

    22 Ocak 2018 Köşe Yazıları, Selim Çiftçi

    -ABD nin malum baskı ve aldatmacalarına rağmen Türkiye Afrine de girdi. -ABD geri adım attı. -ABD dünya düzeni çöküyor. -Güçlü halk desteği ile Ak Parti iktidarı “Dünya beşten büyük” dedi -Tayyip Erdoğan artık eski Türkiye yok İMF ye borcu olmayan -her türlü silahını kendi üreten, ihtiyçlarını karşılayan bir ülke var -Ülkemiz tarihten beri hep komşularına zeytin dalı uzattı. -Bunu anlamayanlar Türkiye gerçeğini Afrin harekâtında gördüler -ABD nin ve diğer düşmanların Ülkemizden intikam almaları bir kez daha engellendi -100 YILLILK PLA...
  • Ganimet Hırsı, Resulullah’ın Emrini Bile Unutturmuştu

    22 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Savaşın bir neticesi ve sonucu olan ganimet bazen gaye olabiliyor, bu da olumsuz neticeler doğuruyordu. Ganimeti gaye yapan etkenlerden biriside insanlardaki mal kazanma hırsı idi. Bu hırsın menfi sonuçlarının örnekleri çoktur. Hz. Peygamberin gönderdiği bir askeri birlik, baskın yapacakları yere vardıklarında, içlerinden biri atını koşturarak, insanları uyarıyor ve “Şahadet kelimesini söyleyin canınızı koruyun” diyor. Bunun üzerine hepsi Müslüman oluyor. Diğer askerler “Ganimeti bize haram ettin" diyerek arkadaşlarına çıkışıyorlar. G...
  • İslam Hakimiyeti ve Müslüman Hakimiyeti arasındaki farklar

    21 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Müslüman Hakimiyeti demek her zaman için İslam hakimiyeti demek değildir. İslam Hakimiyetini kurmak için bu Hakimiyetin tesisinde Müslümanların görev alması beklenir ama bu mecburi değildir. Allah dilerse kâfir, münafık ve fasık bir adamın eli ile de dinine hizmet ettirebilir. İslam Hakimiyeti İslam dininin hakim olması demektir. Müslüman Hakimiyeti ise Müslümanların Hakimiyeti demektir. İslam Hakimiyeti ilkesel bir Hakimiyettir. Müslüman Hakimiyeti ise bir yerde müslümanların sayısal çoğunluğu ele geçirmesi demektir. Müslüma...
  • Komünizmde Kadınların Ortaklaşalığı Var mı?

    19 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      “..Bir topluluğa olan kininiz, sizi adaletsizliğe götürmesin…” Maide suresi, 8 Giriş Komünizm Türkiyede çoğunluk itibari ile elbette benimsediğimiz biz ideoloji değil. Toplumumuzun ekseriyetinin görüşü Komünizm ile bir birine zıttır. Fakat bu zıtlık “Bir topluluğa olan kininiz, sizi adaletsizliğe götürmesin.” Maide suresi, 8’in bize verdiği ölçü gereği, Komünizm hakkındaki görüşlerimizin de adaletsizliğe varmaması lazım. Çocukluğumdan beri komünizmde kadınların ortak olduğu sözlerini duyardım. Bu konuyu internette biraz ar...