logo

Hile


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Özet: “Hile” kelimesi Türkçe’de daha çok “üç kağıtçılık” anlamını çağrıştırsa da Arapça’da “hile” kelimesinin “makine bilgisi” ve “dine uygun çare” gibi anlamları vardır.

Eğer Türkçe lügatlere bakacak olursak da aşağıdaki tarifleri görürüz.

* Birini aldatmak, yanıltmak için yapılan düzen, dolap, oyun, desise, entrika

* Çıkar sağlamak için bir şeye değersiz bir şey katma[1]

Hile Türk Hukukunda menfi anlamda kullanılan bir terimdir. Hile irade fesadı hallerinden birisidir.

Hile çıkar sağlamak amacı ile, bir kimsenin zihninde yanlış kanaatler uyandırarak onu aldatmak ve gerçek durumu bilse idi yapmayacağı bir hukuki işlemi yaptırmaktır. [2]

Mesela altın suyuna batırılmış gümüş bileziği satmak hiledir.

“Hile” her ne kadar Türkçede sürekli kullanılan bir kelime olsa da aslında Arapça’dır ve şu manalara gelir.

* Çare, tedbir

* Hüner, sanat, ustalık

* Oyun, hile, düzenbazlık, kurnazlık, tuzak

* Görüş iyiliği, doğruluğu

* İş görme gücü tasarruf kudreti. [3]

Hile kavramı ayrıca İslam İlimleri içinde iki teknik konuya kaynaklık etmektedir.

-Hiyel:“makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi”

– Hile-i Şer’iyye: Dine uygun çare

1-Hiyel:“Makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi”

Arapça hile (hüner, tedbir, çare, yöntem) kelimesinin çoğulu olan hiyel, ilimler tarihinde genellikle “makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi” anlamında kullanılmıştır. Farabi, (İlimlerin Sayımı) adlı eserinde hiyeli riyazi (matematik) ilimlerin pratiğe yönelik bir şubesi olarak gösterir. Onun açısından bu ilim dalı, matematik verilerle fiziğin gerçekleri arasındaki uygunluğu gösteren işlemlere veya bu uygunluk esasına göre çalışan aletlere dair pratik bir disiplindir. Dolayısıyla aritmetik, geometri, optik, astronomi, müzik, ağırlıklar ilmi gibi riyazi ilim dallarının her birine ait işlem, uygulama ve aletler hiyel kapsamına girer. Mesela cebir işlemleri aritmetiğin, inşaat mühendisliği geometrinin, rasat işlemi ve aletleri astronominin, müzik uygulama ve aletleri müziğin, mercek ve aynalar optiğin, hidrolik kaplarla çeşitli kaldıraçlar ağırlıklar ilminin hiyele ilişkin pratik alanlarında incelenir. Kısaca hiyel ilmi Farabi’ye göre, riyazi ilimlerin her birine ait zihni ve mekanik “tedbir”leri inceleyen ve sonuçta mühendisin faaliyet alanını belirleyen teknik sanatlardır. [4]

2- Hile-i Şer’iyye: Dine uygun çare

Hile-i şeriyye, harama düşmemek için kurtuluş çaresini bulmaktır. Yani Hile-i şeriyye = dine uygun çare demektir.[5]

Hile-i şer’iyye; amel ve tasarrufları şekil ve dış görünüş bakımından fıkha uygun düşürmek, İslam’da yasak olan hususları görünüşte meşru olarak yapabilmek için bulunan yollar, çareler, çıkış noktaları demektir. Karşılaşılan güçlüğü çözmeye çalışırken başvurulan muameleye “muamele-i şer’iyye”, bu işlem sonucu kazanç elde edilmişse, buna da “ribh-i şer’i” denir. Meşru kar demektir.[6]

Örnek 1:İbrahim en-Nehai, evine istirahat için girince, hizmetçisine: “Bir şahıs bana gelmek için izin isterse, sen olduğun yeri kasdederek “Şeyh burda yoktur.” de.” derdi.

Örnek 2: Yine aynı zat, kendisinden bir şey isteyen şahsa, —onu vermek istemeyince,— elini yere koyarak: “İstediğin burda yoktur.” derdi. Karşıdaki adam da, istediğinin olmadığın sanarak, kalkar giderdi.

Fetevayı Hindiyye’de “Kitabu’l-Hiyel” bölümünde aşağıdaki konularla ilgili birçok çözüm üretilmiştir.

*Abdest ve namaz meseleleri ile ilgili çareler.
*Zekat meseleleri ile ilgili şer’i çareler
*Oruçla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Hacla ilgili meseleler hakkında seri çareler
*Nikahla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Talakla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Muhallaa ile ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Yeminlerle ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Bir köleyi azad etme, müdebber ve mükatep kılma
*Vakıfla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Ortaklıkla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Alım ve satım işlemleri ile ilgili şer’i çareler
*Hibe ile ilgili şer’i çareler
*Bazı muamelelerle ilgili şer’i çareler
*Karşılıklı borç alışverişi hakkındaki şer’i çareler
*İcare işlemleri ile ilgili şer’i çareler
*Davadan men işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Vekaletlerle ilgili işlemler hakkında şer’i çereler
*Şuf’a meseleleri ile ilgili şer’i çareler
*Kefalet işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Havale işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Sulh işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Rehin işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Müzaraa işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Vasiyet işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Hastanın ikrarı ile ilgili şer’i çareler
*Şakalaşmak veya bir kelimeyi değişik anlamda kullanmak
*Şer’i çarelerle ilgili çeşitli meseleler [7]

Hile prensibi ilk Hanefi müctehidlerince İslam hukukunu yürüyen hayatla uyumlu hale getirmek, zaruret yoluyla haramların mübah sayılmasını azaltmak, insanların apaçık şer’i kaideleri çiğnemesini önlemek gibi güzel amaçlar için kullanılmış ve daha çok yemin, talak (boşanma) gibi konularda uygulanmıştır. Ancak bu kaide zamanla çığırından çıkmış “kanuna karşı hile yapmak” şekline dönüşmüştür.[8]

[1] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[2] http://osmanfiratturan.av.tr/wp-content/uploads/2014/04/S%C3%B6zle%C5%9Fmede-%C4%B0rade-Sakatl%C4%B1klar%C4%B1hatahiletehdit.pdf

[3] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[4] http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=180178

[5] http://www.dinimizislam.com/detay.asp?Aid=2933

[6] http://www.enfal.de/kav12.htm

[7] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[8] http://www.enfal.de/kav12.htm

 

Share
320 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

9+2 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Manifesto

    25 Mayıs 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

    1.Köken İtalyanca manifesto veya Fransızca manifeste "yeminli ifade, imzalı bildiri" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince manifestum "'el basılmış şey'" sözcüğünden evrilmiştir. Latince sözcük Latince manus "el" ve Latince fendere, fest- "basmak, vurmak" sözcüklerinin bileşiğidir.  2.Tanım Toplumsal bir hareketin duyurulması ve savların belirtilmesi üzerine kurulan, bir akımın, bir hareketin oluşunu bildiren yazılara manifesto ya da bildiri denmektedir. 3.Manifesto Teriminin Farklı Anlamları  3.1.Tarih Terimi Olarak Manifesto...
  • Minval

    24 Mayıs 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Eskiler, bizim günümüzde biçim, yol ya da tarz dediğimiz şeylere minval demişler. Son derece estetik bir kelime. Minval Kelimesinin Anlamları 1.Çulhaların tezgah aletlerinden üstüne bez sardıkları ağaç. 2.Tarz, yol, suret, şekil. 3.Yöntem 4.Bu biçimde, bu tarzda Kaynak: http://www.kamusiosmani.net/osmanlica-sozluk-15399-nedir-anlami.html Minval Kelimesinin Kullanılması İle İlgili Bazı Örnekler *Ber-minvâl-i meşrûhvv : Açıklandığı, anlatıldığı üzere. *Ber-minvâl-i sabık: Eskisi gibi. *Bu minval üzer...
  • Subay

    23 Mayıs 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Köken Subay kelimesinin kökeni ile ilgili farklı görüşler vardır; 1.Subay kelimesi Eski Türkçe sü "asker" ve bey/bay "bey, reis, şef" kelimelerinin bileşiğdiri. Kelime "asker beyi" anlamıyla askeri terminolojide asırlardır kullanılmaktadır. 2.Çağatay Türkçesinde subay "1. yüksüz, ağırlıksız, bekâr, 2. hafif süvari" sözcüğünden alıntıdır. Çağatayca sözcük Moğolca subay "kısır, yavrusuz" sözcüğünden alıntıdır. Terim Anlamı Silahlı kuvvetlerde asteğmenden orgeneral veya oramirale kadar rütbedeki askerdir. Subayların Tas...
  • Hakkari Gezimizden Terörün Nasıl Biteceğine İlişkin Tespitlerim

    23 Mayıs 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Bildiğiniz üzere İçişleri Bakanlığı himayesinde yürütülen "Basın Mensupları Gönül Elçisi" projesi kapsamında Karadeniz Bölgesi'nden Hakkari'ye giden gazeteciler 5 günlük Hakkari gezisi gerçekleştirdik. Hakkâri'nin tanıtımına katkı sağlamak amacıyla Basın Mensupları Gönül Elçisi Projesi Koordinatörü Ahmet Külekçi başkanlığında Artvin, Gümüşhane, Trabzon ve Ordu’dan Hakkari’ye gezisine 6 kişilik gazeteci grubu katılmıştı. Muhteşem bir gezi oldu. Hakkari’ye ilişkin olarak bu gezide güzel tespitlerde bulunduk. Bizlere bu gezide misafirperverlik...