logo

Hile


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Özet: “Hile” kelimesi Türkçe’de daha çok “üç kağıtçılık” anlamını çağrıştırsa da Arapça’da “hile” kelimesinin “makine bilgisi” ve “dine uygun çare” gibi anlamları vardır.

Eğer Türkçe lügatlere bakacak olursak da aşağıdaki tarifleri görürüz.

* Birini aldatmak, yanıltmak için yapılan düzen, dolap, oyun, desise, entrika

* Çıkar sağlamak için bir şeye değersiz bir şey katma[1]

Hile Türk Hukukunda menfi anlamda kullanılan bir terimdir. Hile irade fesadı hallerinden birisidir.

Hile çıkar sağlamak amacı ile, bir kimsenin zihninde yanlış kanaatler uyandırarak onu aldatmak ve gerçek durumu bilse idi yapmayacağı bir hukuki işlemi yaptırmaktır. [2]

Mesela altın suyuna batırılmış gümüş bileziği satmak hiledir.

“Hile” her ne kadar Türkçede sürekli kullanılan bir kelime olsa da aslında Arapça’dır ve şu manalara gelir.

* Çare, tedbir

* Hüner, sanat, ustalık

* Oyun, hile, düzenbazlık, kurnazlık, tuzak

* Görüş iyiliği, doğruluğu

* İş görme gücü tasarruf kudreti. [3]

Hile kavramı ayrıca İslam İlimleri içinde iki teknik konuya kaynaklık etmektedir.

-Hiyel:“makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi”

– Hile-i Şer’iyye: Dine uygun çare

1-Hiyel:“Makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi”

Arapça hile (hüner, tedbir, çare, yöntem) kelimesinin çoğulu olan hiyel, ilimler tarihinde genellikle “makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi” anlamında kullanılmıştır. Farabi, (İlimlerin Sayımı) adlı eserinde hiyeli riyazi (matematik) ilimlerin pratiğe yönelik bir şubesi olarak gösterir. Onun açısından bu ilim dalı, matematik verilerle fiziğin gerçekleri arasındaki uygunluğu gösteren işlemlere veya bu uygunluk esasına göre çalışan aletlere dair pratik bir disiplindir. Dolayısıyla aritmetik, geometri, optik, astronomi, müzik, ağırlıklar ilmi gibi riyazi ilim dallarının her birine ait işlem, uygulama ve aletler hiyel kapsamına girer. Mesela cebir işlemleri aritmetiğin, inşaat mühendisliği geometrinin, rasat işlemi ve aletleri astronominin, müzik uygulama ve aletleri müziğin, mercek ve aynalar optiğin, hidrolik kaplarla çeşitli kaldıraçlar ağırlıklar ilminin hiyele ilişkin pratik alanlarında incelenir. Kısaca hiyel ilmi Farabi’ye göre, riyazi ilimlerin her birine ait zihni ve mekanik “tedbir”leri inceleyen ve sonuçta mühendisin faaliyet alanını belirleyen teknik sanatlardır. [4]

2- Hile-i Şer’iyye: Dine uygun çare

Hile-i şeriyye, harama düşmemek için kurtuluş çaresini bulmaktır. Yani Hile-i şeriyye = dine uygun çare demektir.[5]

Hile-i şer’iyye; amel ve tasarrufları şekil ve dış görünüş bakımından fıkha uygun düşürmek, İslam’da yasak olan hususları görünüşte meşru olarak yapabilmek için bulunan yollar, çareler, çıkış noktaları demektir. Karşılaşılan güçlüğü çözmeye çalışırken başvurulan muameleye “muamele-i şer’iyye”, bu işlem sonucu kazanç elde edilmişse, buna da “ribh-i şer’i” denir. Meşru kar demektir.[6]

Örnek 1:İbrahim en-Nehai, evine istirahat için girince, hizmetçisine: “Bir şahıs bana gelmek için izin isterse, sen olduğun yeri kasdederek “Şeyh burda yoktur.” de.” derdi.

Örnek 2: Yine aynı zat, kendisinden bir şey isteyen şahsa, —onu vermek istemeyince,— elini yere koyarak: “İstediğin burda yoktur.” derdi. Karşıdaki adam da, istediğinin olmadığın sanarak, kalkar giderdi.

Fetevayı Hindiyye’de “Kitabu’l-Hiyel” bölümünde aşağıdaki konularla ilgili birçok çözüm üretilmiştir.

*Abdest ve namaz meseleleri ile ilgili çareler.
*Zekat meseleleri ile ilgili şer’i çareler
*Oruçla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Hacla ilgili meseleler hakkında seri çareler
*Nikahla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Talakla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Muhallaa ile ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Yeminlerle ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Bir köleyi azad etme, müdebber ve mükatep kılma
*Vakıfla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Ortaklıkla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Alım ve satım işlemleri ile ilgili şer’i çareler
*Hibe ile ilgili şer’i çareler
*Bazı muamelelerle ilgili şer’i çareler
*Karşılıklı borç alışverişi hakkındaki şer’i çareler
*İcare işlemleri ile ilgili şer’i çareler
*Davadan men işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Vekaletlerle ilgili işlemler hakkında şer’i çereler
*Şuf’a meseleleri ile ilgili şer’i çareler
*Kefalet işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Havale işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Sulh işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Rehin işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Müzaraa işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Vasiyet işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Hastanın ikrarı ile ilgili şer’i çareler
*Şakalaşmak veya bir kelimeyi değişik anlamda kullanmak
*Şer’i çarelerle ilgili çeşitli meseleler [7]

Hile prensibi ilk Hanefi müctehidlerince İslam hukukunu yürüyen hayatla uyumlu hale getirmek, zaruret yoluyla haramların mübah sayılmasını azaltmak, insanların apaçık şer’i kaideleri çiğnemesini önlemek gibi güzel amaçlar için kullanılmış ve daha çok yemin, talak (boşanma) gibi konularda uygulanmıştır. Ancak bu kaide zamanla çığırından çıkmış “kanuna karşı hile yapmak” şekline dönüşmüştür.[8]

[1] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[2] http://osmanfiratturan.av.tr/wp-content/uploads/2014/04/S%C3%B6zle%C5%9Fmede-%C4%B0rade-Sakatl%C4%B1klar%C4%B1hatahiletehdit.pdf

[3] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[4] http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=180178

[5] http://www.dinimizislam.com/detay.asp?Aid=2933

[6] http://www.enfal.de/kav12.htm

[7] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[8] http://www.enfal.de/kav12.htm

 

Share
263 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

6+3 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Beyaz Gelinliğin Tarihi (Osmanlı’da)

    22 Ekim 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Osmanlı'da ilk beyaz gelinlik giyen, Sultan 2. Abdülhamid'in kızı Naime Sultan'dır. II. Abdülhamid beyaz gelinliği Avrupa’da katıldığı bir düğünde görmüştü. II. Abdülhamid’in kızı Naime Sultan, 1898’de Gazi Osman Paşa’nın oğlu Kemalettin Paşa ile evlenirken babasının önerisiyle beyaz gelinlik giydi. Böylece Osmanlı’da beyaz gelinlik giyen ilk kadın oldu. Gelinliğini ise elbette Padişah’ın ve tüm Osmanlı’nın modacısı Jean Botter yaptı. O güne kadar işlemeli, nakışlı ve genelde kırmızı renkli gelinlikler giyiliyordu. II. Abdülh...
  • Muhtarların Görev, Yetki ve Sorumluluklarını Biliyor muyuz?

    22 Ekim 2017 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Geçtiğimiz Perşembe günü Türkiye’de Muhtarlar Günü kutlandı. Kutlamalar dolayısıyla Artvin Valisi Ömer Doğanay, muhtarlara bir de yemek verdi. Yemeğe bende katıldım. Muhtar değilim ama basın mensubu olarak bu yemekte yer aldım. Valimiz ile aslında sık sık özel sohbetlerde bir araya gelmemize rağmen bir türlü haberlere katılamıyordum, bu sefer katılalım dedik. İyi de yapmışız. Gerçekten sıra dışı bir Valimiz var. Valimiz tam bir devlet adamı. Devlet ciddiyetini her yerde korumanın yanı sıra devletin şevkatlı elini de gösteren bir kişilik. Ken...
  • Marksizmin Ekolleri (Mezhepleri)

    21 Ekim 2017 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Özet: *Marksizm, bilimsel sosyalizm ve komünizmin kurucusu Karl Marx'ın ve Friedrich Engels'in çalışmalarından çıkarılan insanlığın özgürleşmesiyle ilgili bir düşünce sistemi ve ideoloji. *Leninizm işçi sınıfını odak noktası olarak kabul eder. *Maoizm’de Çinde işçi sınıfı olmadığı için köylüler işçi sınıfı yerine konmuştur. *Cheizm’de İşçi ve köylü sınıfı birlikte hareket eder. *Marksizm’in bu ideolojileri İslamdaki mezheplere benziyor. İslam bir tane olduğuna göre mezhepler niye var diyenler, Marksizmdeki bu farklı ideolojileri ...
  • İki Röportajla İSME Dosyasını Kapatıyorum

    19 Ekim 2017 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Bildiğiniz üzere Bodrum’da düzenlenen Madencilik ve Çevre Sempozyumu’nda düzenlenen Madencilik ve Çevre Sempozyumu (İSME 2017) de gerçekleştirdiğimiz röportajlardan bir bölümünü yayımlamıştım. Şimdi son iki röportajla İSME 2017 dosyasını kapatıyorum. Bu röportajlardan biri alanında ülkemizin aranılan akademisyenlerin Prof. Dr. Hürriyet Akdaş hocanın açıklamalarını içeriyor. Bir diğeri ise ise iş dünyasından iki röportajı içeriyor. Yine her zaman olduğu gibi yorumsuz bir biçimde sizlere aktarıyorum. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Öğretim G...