logo

Hile


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Özet: “Hile” kelimesi Türkçe’de daha çok “üç kağıtçılık” anlamını çağrıştırsa da Arapça’da “hile” kelimesinin “makine bilgisi” ve “dine uygun çare” gibi anlamları vardır.

Eğer Türkçe lügatlere bakacak olursak da aşağıdaki tarifleri görürüz.

* Birini aldatmak, yanıltmak için yapılan düzen, dolap, oyun, desise, entrika

* Çıkar sağlamak için bir şeye değersiz bir şey katma[1]

Hile Türk Hukukunda menfi anlamda kullanılan bir terimdir. Hile irade fesadı hallerinden birisidir.

Hile çıkar sağlamak amacı ile, bir kimsenin zihninde yanlış kanaatler uyandırarak onu aldatmak ve gerçek durumu bilse idi yapmayacağı bir hukuki işlemi yaptırmaktır. [2]

Mesela altın suyuna batırılmış gümüş bileziği satmak hiledir.

“Hile” her ne kadar Türkçede sürekli kullanılan bir kelime olsa da aslında Arapça’dır ve şu manalara gelir.

* Çare, tedbir

* Hüner, sanat, ustalık

* Oyun, hile, düzenbazlık, kurnazlık, tuzak

* Görüş iyiliği, doğruluğu

* İş görme gücü tasarruf kudreti. [3]

Hile kavramı ayrıca İslam İlimleri içinde iki teknik konuya kaynaklık etmektedir.

-Hiyel:“makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi”

– Hile-i Şer’iyye: Dine uygun çare

1-Hiyel:“Makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi”

Arapça hile (hüner, tedbir, çare, yöntem) kelimesinin çoğulu olan hiyel, ilimler tarihinde genellikle “makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi” anlamında kullanılmıştır. Farabi, (İlimlerin Sayımı) adlı eserinde hiyeli riyazi (matematik) ilimlerin pratiğe yönelik bir şubesi olarak gösterir. Onun açısından bu ilim dalı, matematik verilerle fiziğin gerçekleri arasındaki uygunluğu gösteren işlemlere veya bu uygunluk esasına göre çalışan aletlere dair pratik bir disiplindir. Dolayısıyla aritmetik, geometri, optik, astronomi, müzik, ağırlıklar ilmi gibi riyazi ilim dallarının her birine ait işlem, uygulama ve aletler hiyel kapsamına girer. Mesela cebir işlemleri aritmetiğin, inşaat mühendisliği geometrinin, rasat işlemi ve aletleri astronominin, müzik uygulama ve aletleri müziğin, mercek ve aynalar optiğin, hidrolik kaplarla çeşitli kaldıraçlar ağırlıklar ilminin hiyele ilişkin pratik alanlarında incelenir. Kısaca hiyel ilmi Farabi’ye göre, riyazi ilimlerin her birine ait zihni ve mekanik “tedbir”leri inceleyen ve sonuçta mühendisin faaliyet alanını belirleyen teknik sanatlardır. [4]

2- Hile-i Şer’iyye: Dine uygun çare

Hile-i şeriyye, harama düşmemek için kurtuluş çaresini bulmaktır. Yani Hile-i şeriyye = dine uygun çare demektir.[5]

Hile-i şer’iyye; amel ve tasarrufları şekil ve dış görünüş bakımından fıkha uygun düşürmek, İslam’da yasak olan hususları görünüşte meşru olarak yapabilmek için bulunan yollar, çareler, çıkış noktaları demektir. Karşılaşılan güçlüğü çözmeye çalışırken başvurulan muameleye “muamele-i şer’iyye”, bu işlem sonucu kazanç elde edilmişse, buna da “ribh-i şer’i” denir. Meşru kar demektir.[6]

Örnek 1:İbrahim en-Nehai, evine istirahat için girince, hizmetçisine: “Bir şahıs bana gelmek için izin isterse, sen olduğun yeri kasdederek “Şeyh burda yoktur.” de.” derdi.

Örnek 2: Yine aynı zat, kendisinden bir şey isteyen şahsa, —onu vermek istemeyince,— elini yere koyarak: “İstediğin burda yoktur.” derdi. Karşıdaki adam da, istediğinin olmadığın sanarak, kalkar giderdi.

Fetevayı Hindiyye’de “Kitabu’l-Hiyel” bölümünde aşağıdaki konularla ilgili birçok çözüm üretilmiştir.

*Abdest ve namaz meseleleri ile ilgili çareler.
*Zekat meseleleri ile ilgili şer’i çareler
*Oruçla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Hacla ilgili meseleler hakkında seri çareler
*Nikahla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Talakla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Muhallaa ile ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Yeminlerle ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Bir köleyi azad etme, müdebber ve mükatep kılma
*Vakıfla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Ortaklıkla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Alım ve satım işlemleri ile ilgili şer’i çareler
*Hibe ile ilgili şer’i çareler
*Bazı muamelelerle ilgili şer’i çareler
*Karşılıklı borç alışverişi hakkındaki şer’i çareler
*İcare işlemleri ile ilgili şer’i çareler
*Davadan men işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Vekaletlerle ilgili işlemler hakkında şer’i çereler
*Şuf’a meseleleri ile ilgili şer’i çareler
*Kefalet işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Havale işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Sulh işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Rehin işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Müzaraa işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Vasiyet işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Hastanın ikrarı ile ilgili şer’i çareler
*Şakalaşmak veya bir kelimeyi değişik anlamda kullanmak
*Şer’i çarelerle ilgili çeşitli meseleler [7]

Hile prensibi ilk Hanefi müctehidlerince İslam hukukunu yürüyen hayatla uyumlu hale getirmek, zaruret yoluyla haramların mübah sayılmasını azaltmak, insanların apaçık şer’i kaideleri çiğnemesini önlemek gibi güzel amaçlar için kullanılmış ve daha çok yemin, talak (boşanma) gibi konularda uygulanmıştır. Ancak bu kaide zamanla çığırından çıkmış “kanuna karşı hile yapmak” şekline dönüşmüştür.[8]

[1] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[2] http://osmanfiratturan.av.tr/wp-content/uploads/2014/04/S%C3%B6zle%C5%9Fmede-%C4%B0rade-Sakatl%C4%B1klar%C4%B1hatahiletehdit.pdf

[3] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[4] http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=180178

[5] http://www.dinimizislam.com/detay.asp?Aid=2933

[6] http://www.enfal.de/kav12.htm

[7] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[8] http://www.enfal.de/kav12.htm

 

Share
355 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

6+1 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Bu Kayalıklara İlçe Kurulmaz Demiştik Ama Bizi Yanılttılar

    18 Eylül 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    90’lı yılların sonu, 2000’li yılların başıydı. Yusufeli ilçesinde Yusufeli Barajı ve HES inşaatı ve bu inşaat sonrasında Yusufeli ilçesini sular altında kalacak olmasının tartışmaları yaşanıyordu. O dönem DSİ Çoruh Projeleri 26. Bölge Müdürlüğü’nde basın sorumlusu olarak çalışmaktaydım. Tartışmaların odağındaki bir kurumda tam da tartışmaları takip eden birimdeydim. Bu vesile ile de sık sık Yusufeli ilçesine gidip gelirdim ve ilçedeki genel kanaati ölçme şansı bulurdum. Hatta yeni Yusufeli ilçe merkezine ilişkin yapılan araştırmaları ve o bölge...
  • Artvin’de Otobüs Keyfi Yaşanıyor

    14 Eylül 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Şehirleri şehir yapan unsurların başında hiç kuşku yok ki şehir içi taşımacılıkta otobüslerin kullanılmasıdır. 90’lı yılların sonuna kadar Artvin şehir içi taşımacılıkta alternatife sahip bir ildi. Hatta şehir içi dolmuş hatları yok iken bile Artvin’de şehir içi taşımacılık konusunda halkın taşınması işlemi otobüsler ile yapılırdı. 90’lı yılların başında şehir içi dolmuşların devreye girmesi ile birlikte şehir içi taşımacılıkta Artvin’de iki alternatif var idi. Biri belediye otobüsleri, diğeri ise şehir içi dolmuşlardı. Dr. Emin Özgün’ün başkan...
  • Artvin’deki Köpek Saldırısı Görüntülerin Ulusal Yansıması

    11 Eylül 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Geçtiğimiz Pazar günü ulusal medyaya bildiğiniz üzere bir görüntü yansıdı. Maalesef hepimizin içini acıtan bu görüntüler ilimizin de kötü reklamı oldu. Konuyla ilgili olarak dün yazdığım yazımda değerlendirmelerde bulunmuştum ve konuyla ilgili olarak yapılanları anlatmıştım. Bugün ki yazımda bu görüntülerin ulusal yansıması, Artvin ile ilgili yanlış anlaşılmaları düzeltilmesi ve yapılanlara ilişkin bilgiler aktaracağım. Bunları yapmadan önce de köpeklerin sahibi ile yaptığım görüşmeyi de sizlere aktarmak istiyorum. Nihayetinde bizler gazetec...
  • Yerel Medyaya Sahip Çıkıyor musunuz?

    07 Eylül 2018 Köşe Yazıları, Tolga Gül

    Evet, iğneyi kendimize batırdık birazda çuvaldızı Artvin halkına batıralım ve önemli bir konuyu bugün ki yazımızda ele alalım. Türkiye Gazeteciler Konfederasyonu Başkanı Nuri Kolaylı tarafından yapılan bir açıklama ve tespitten bahsedeceğim bugün ki yazımda. Önemli tespitleri içeriyor. Hani, her birinizin başı sıkıştığında ya da tanıtılmak istediğinde veya şirketlerinin açılışlarını halka duyurmak için zaman zaman ihtiyaç duyduğu, en çok da Artvin’in sorunlarının gündeme getirilmesi noktasında dert yandığı o yerel medya var ya onun sorunlarında...