logo

Hile


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Özet: “Hile” kelimesi Türkçe’de daha çok “üç kağıtçılık” anlamını çağrıştırsa da Arapça’da “hile” kelimesinin “makine bilgisi” ve “dine uygun çare” gibi anlamları vardır.

Eğer Türkçe lügatlere bakacak olursak da aşağıdaki tarifleri görürüz.

* Birini aldatmak, yanıltmak için yapılan düzen, dolap, oyun, desise, entrika

* Çıkar sağlamak için bir şeye değersiz bir şey katma[1]

Hile Türk Hukukunda menfi anlamda kullanılan bir terimdir. Hile irade fesadı hallerinden birisidir.

Hile çıkar sağlamak amacı ile, bir kimsenin zihninde yanlış kanaatler uyandırarak onu aldatmak ve gerçek durumu bilse idi yapmayacağı bir hukuki işlemi yaptırmaktır. [2]

Mesela altın suyuna batırılmış gümüş bileziği satmak hiledir.

“Hile” her ne kadar Türkçede sürekli kullanılan bir kelime olsa da aslında Arapça’dır ve şu manalara gelir.

* Çare, tedbir

* Hüner, sanat, ustalık

* Oyun, hile, düzenbazlık, kurnazlık, tuzak

* Görüş iyiliği, doğruluğu

* İş görme gücü tasarruf kudreti. [3]

Hile kavramı ayrıca İslam İlimleri içinde iki teknik konuya kaynaklık etmektedir.

-Hiyel:“makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi”

– Hile-i Şer’iyye: Dine uygun çare

1-Hiyel:“Makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi”

Arapça hile (hüner, tedbir, çare, yöntem) kelimesinin çoğulu olan hiyel, ilimler tarihinde genellikle “makine bilgisi” veya “mekanik teknolojisi” anlamında kullanılmıştır. Farabi, (İlimlerin Sayımı) adlı eserinde hiyeli riyazi (matematik) ilimlerin pratiğe yönelik bir şubesi olarak gösterir. Onun açısından bu ilim dalı, matematik verilerle fiziğin gerçekleri arasındaki uygunluğu gösteren işlemlere veya bu uygunluk esasına göre çalışan aletlere dair pratik bir disiplindir. Dolayısıyla aritmetik, geometri, optik, astronomi, müzik, ağırlıklar ilmi gibi riyazi ilim dallarının her birine ait işlem, uygulama ve aletler hiyel kapsamına girer. Mesela cebir işlemleri aritmetiğin, inşaat mühendisliği geometrinin, rasat işlemi ve aletleri astronominin, müzik uygulama ve aletleri müziğin, mercek ve aynalar optiğin, hidrolik kaplarla çeşitli kaldıraçlar ağırlıklar ilminin hiyele ilişkin pratik alanlarında incelenir. Kısaca hiyel ilmi Farabi’ye göre, riyazi ilimlerin her birine ait zihni ve mekanik “tedbir”leri inceleyen ve sonuçta mühendisin faaliyet alanını belirleyen teknik sanatlardır. [4]

2- Hile-i Şer’iyye: Dine uygun çare

Hile-i şeriyye, harama düşmemek için kurtuluş çaresini bulmaktır. Yani Hile-i şeriyye = dine uygun çare demektir.[5]

Hile-i şer’iyye; amel ve tasarrufları şekil ve dış görünüş bakımından fıkha uygun düşürmek, İslam’da yasak olan hususları görünüşte meşru olarak yapabilmek için bulunan yollar, çareler, çıkış noktaları demektir. Karşılaşılan güçlüğü çözmeye çalışırken başvurulan muameleye “muamele-i şer’iyye”, bu işlem sonucu kazanç elde edilmişse, buna da “ribh-i şer’i” denir. Meşru kar demektir.[6]

Örnek 1:İbrahim en-Nehai, evine istirahat için girince, hizmetçisine: “Bir şahıs bana gelmek için izin isterse, sen olduğun yeri kasdederek “Şeyh burda yoktur.” de.” derdi.

Örnek 2: Yine aynı zat, kendisinden bir şey isteyen şahsa, —onu vermek istemeyince,— elini yere koyarak: “İstediğin burda yoktur.” derdi. Karşıdaki adam da, istediğinin olmadığın sanarak, kalkar giderdi.

Fetevayı Hindiyye’de “Kitabu’l-Hiyel” bölümünde aşağıdaki konularla ilgili birçok çözüm üretilmiştir.

*Abdest ve namaz meseleleri ile ilgili çareler.
*Zekat meseleleri ile ilgili şer’i çareler
*Oruçla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Hacla ilgili meseleler hakkında seri çareler
*Nikahla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Talakla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Muhallaa ile ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Yeminlerle ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Bir köleyi azad etme, müdebber ve mükatep kılma
*Vakıfla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Ortaklıkla ilgili meseleler hakkında şer’i çareler
*Alım ve satım işlemleri ile ilgili şer’i çareler
*Hibe ile ilgili şer’i çareler
*Bazı muamelelerle ilgili şer’i çareler
*Karşılıklı borç alışverişi hakkındaki şer’i çareler
*İcare işlemleri ile ilgili şer’i çareler
*Davadan men işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Vekaletlerle ilgili işlemler hakkında şer’i çereler
*Şuf’a meseleleri ile ilgili şer’i çareler
*Kefalet işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Havale işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Sulh işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Rehin işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Müzaraa işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Vasiyet işlemi ile ilgili şer’i çareler
*Hastanın ikrarı ile ilgili şer’i çareler
*Şakalaşmak veya bir kelimeyi değişik anlamda kullanmak
*Şer’i çarelerle ilgili çeşitli meseleler [7]

Hile prensibi ilk Hanefi müctehidlerince İslam hukukunu yürüyen hayatla uyumlu hale getirmek, zaruret yoluyla haramların mübah sayılmasını azaltmak, insanların apaçık şer’i kaideleri çiğnemesini önlemek gibi güzel amaçlar için kullanılmış ve daha çok yemin, talak (boşanma) gibi konularda uygulanmıştır. Ancak bu kaide zamanla çığırından çıkmış “kanuna karşı hile yapmak” şekline dönüşmüştür.[8]

[1] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[2] http://osmanfiratturan.av.tr/wp-content/uploads/2014/04/S%C3%B6zle%C5%9Fmede-%C4%B0rade-Sakatl%C4%B1klar%C4%B1hatahiletehdit.pdf

[3] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[4] http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=180178

[5] http://www.dinimizislam.com/detay.asp?Aid=2933

[6] http://www.enfal.de/kav12.htm

[7] http://temelkorkmaz.blogspot.com.tr/2007/08/hle-i-eriyye-2.html

[8] http://www.enfal.de/kav12.htm

 

Share
#

SENDE YORUM YAZ

3+8 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Araştırma Sonuçları Ülkemizin Lehine Görünüyor

    16 Ocak 2018 Köşe Yazıları, Selim Çiftçi

    Şu an seçim olsa; AK Parti: % 44,9, CHP: % 23,7, MHP: % 10,6, HDP: % 9,1, İyi Parti: % 2,7, Diğer: % 2,2, Cevapsız: % 2,0, Kararsız: % 2,1, Geçersiz/İptal: % 0,7, Sandığa gitmeyecek: % 2 Seçim ittifakları sonucu siyasi ağırlık merkezi açık ara AK Partiden yana. AK Parti - MHP ittifakı % 55 gibi gözüküyor. CHP - HDP ittifakı % 33 gibi. İyi Parti % 3 bile değil. Diğer Partiler % 2, Bağımsız % 2, kararsız % 2, oy vermeyecekler % 2, geçersiz % 1. Bu öngörüler milletvekili seçimleri için. Sonuç...
  • Ayyuka çıkmak

    16 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Halk arasında çok kullanılan bir kelime ya da kelime grubunun, araştırıldığında ne kadar yüksek bir ilmi derinliğe sahip olduğu anlaşılabilir. Bunlardan biri de ayyuka çıkmak tabiridir. Ayyuka çıkmak, haddinden fazla büyüyen olaylar için kullanılır. Mesela "Rezalet ayyuka çıktı!" denir. Yani haddinden fazla büyüdü. Ayyuk kelimesinin Arapça, Yunanca veya Türkçe kökenli olduğu ile ilgili farklı görüşler vardır. 1."Ayyuk" (عيّوق) bir yıldız ismi. Arapça bir kelime. Dünyaya yaklaşık 2000 ışık yılı mesafede olan Auriga (arabacı) tak...
  • Bankalar ne zaman kaldırılacak?

    14 Ocak 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Emek piyasasındaki aracılar (taşeron) kaldırılıyor; *Sermaye piyasasındaki aracılar (bankalar) ne zaman kaldırılacak ? *Elektrik piyasasındaki aracılar (dağıtım şirketleri) ne zaman kaldırılacak ? *Tarım piyasasındaki aracılar (tüccar ve haller) ne zaman kaldırılacak ? Bu örnekler artırılabilir ama bunlar sembol ve baskın örneklerdir. Bu aracılar kaldırılırsa diğer ufak tefek aracılar da kaldırılır....
  • Chp Zarar Görmesin Diye mi? Bu Suskunluk

    11 Ocak 2018 Köşe Yazıları, Melih Sıddık Dalkılıç

    Varlığım kudreti elinde olan ALLAH’a hamd olsun, yeniden yazmak nasip oldu. Son zamanlarda kendimi biraz değersiz mi hissettim ne oldu bilmiyorum, iyice suskun oldum. 1 aydır öyle zaman oldu ki hangi köşe yazıma başlasam bitiremedim. Bir müsfette gibi bilgisayarda kayıtlı bekliyor, yayınlayamıyorum. Ancak son zamanlarda ki gündem beni bir hayli zorladı. Öylesine pişkin ve umarsız insanları gördükçe kalemime daha fazla sarılmam gerekti. Dahası da var susmadım! Yaklaşık 3 yıl önceydi muazzam bir Direniş gösterdiler. Ancak o zaman da biz doğrul...