logo

Gebermek


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Türkçe “kabarmak”tan gelir, açıkta bırakılan cesetlerin şişmesinden esinlenilerek uydurulmuş bir sözcüktür. Gebe ve göbek de ayni kökten gelir.[1]

Türkçe Sözlük ’te “kötü bir biçimde ölmek” anlamıyla kayıtlı gebermek  fiili,Kamus-ı Türki’de “(Hayvan için) ölmek, telef olmak; mahvolmak”; Lehçe-i Osmani’de “Hayvan çatlamak, murdar ölmek, helak olmak” anlamlarındadır. Bu fiilin,kebe “şişkin, kabarık” sözünün-r  yapım ekiyle genişlemiş bir   biçimi (keber -) olduğu ve alt anlam katmanında “şişmek” bulunduğu, Türkoloji literatüründe bilinmektedir. [2]

Gebermek kelimesinin sözlük anlamları ise şöyle;

1.(hayvan) Ölmek, telef olmak. Osm. mürd olmak: Araba atlarının biri geberdi. Bu hayvan açlıktan geberecektir.

2.mecaz anlam. Telef ve mahv olmak: Kendisine bakmıyor, bir gün geberip gidecektir (insan için küfür ve hakaret yerine kullanılır).[3]

Argo sözlüğümüzde “öldü” anlamına gelen çok sayıda kelime ve deyim vardır. Bunlardan birkaçı; “Mürd oldu”, “geberdi”, “tahtalıköye gitti”, “nalları dikti”, “eşek cennetini boyladı”, “cızlamı çekti” vb.[4]

Fakat ölmek fiili şu kelimelerle güzel şekilde ifade edilebilir;

Vuslat, “göçmek”, “göçünmek”, “yürümek” ve “Hakk’a yürümek”. “İrtihal”, göçmenin Arapçasıdır. “intikal-i dâr-ı beka”veya “irtihal irtihâl-i dâr-ı beka” . “Dünya değiştirmek”, “dünyaya veda etmek”, “aramızdan ayrılmak”. Müslüman’ın cennete gitmesini temenni bâbında “cennet-mekân oldu” tabiri de çok kullanılır. İslâm’dan önce de Türkler ölenlerin “uçmak”a, yani cennete gittiklerine inandıkları için “öldü” yerine “uça-bardı” da derlermiş. “Rahmetli oldu”, “rahmet-i rahmâna kavuştu” da denebilir. [5]

Gebermek kelimesi dini bir soruya ve cevaba konu olmuş. İlginç bulduğum için aynen aktarıyorum.

“SUAL: Bazı kimseler, çok yorulunca geberdim diyorlar. Geçen gün bir arkadaşa hâl ve hatırını sordum. O da, (Daha gebermedim) dedi. Ben de, (Kâfir geberir, tevbe et) dedim. Arkadaşın öyle söylemesi küfür olur mu?

CEVAP

Gebermek argo bir deyimse de, geberdim veya gebermedim demek küfür olmaz. Bir hayvanın ölümüne veya sevilmeyen insan için, öldü manasında, (Geberdi gitti) denir. Bunu Müslüman için söylemek uygun değilse de, küfür de değildir.

(Eve kömür taşıdım; ama geberdim) demek de çok yoruldum demektir. Böyle söylemek küfür olmaz.

Gebermek, aşırı ilgi ve sevgi beslemek için de kullanılır. (Falanca filanca için geberiyor) derler. Bu da küfür değildir.

Çok acıkan kimseler, (Açlıktan geberiyorum) derler. Bunların hepsini söylemek küfür değilse de, argodur, uygun olmaz.

Bir de yaramazlık yapan çocuklara, (Geberesice) derler. Bu da küfür değilse de, uygun değildir.”[6]

[1] https://eksisozluk.com/gebermek–34137

[2]http://www.academia.edu/15255098/Gebermek_Fiili_%C3%9Czerine

[3] http://www.uslusozluk.com/gebermek/

[4] http://www.karar.com/besir-ayvazoglu/olmek-vefat-etmek-hayatini-kaybetmek

[5] http://www.karar.com/besir-ayvazoglu/olmek-vefat-etmek-hayatini-kaybetmek

[6] http://bizimsahife.blogspot.com.tr/2010/02/gebermedim-demek.html

 

Share
812 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

9+5 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Bir çuval para ile bir ekmek?

    22 Mayıs 2019 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

    “Sen ağa ben ağa inekleri kim sağa” ve eş anlamlısı “Sen dede ben dede, bu atı kim tımar ede” Herkes kendisini buyurucu durumda görürse, iş yapmakla yükümlü saymazsa ortadaki işi kim yapar? Kişi, üzerine düşen işten kaçmayıp onu yapmalıdır. Herkes işini bir kenara bırakıp keyfini düşünürse işler ortada kalır, bir sonuç alınamadığı gibi iş düzeni de bozulur, karışıklık çıkar, tatsızlık başlar. Herkes masabaşı iş yapmak isterse tarımı kim yapacak, üretimde kim bulunacak? Kaynak: http://ozellestirme.net/wp-content/uploads/2013/07/isci-memur-...
  • Niçin Yeşilçam ismi?

    21 Mayıs 2019 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      1.Giriş Yeşilçam, İstanbul'un Beyoğlu semtinin Taksim'e yakın bir kısmında yer alan bir sokak.1980 öncesinde film film şirketlerinin çoğunluğunun yazıhaneleri bu sokakta bulunduğu için Türk sinemasının kısaca Yeşilçam olarak anılmasını sağlamıştır. Sihirli Perde olarak da tanımlanan sinema Türk insanının hayatına ilk kez 14 Kasım 1914’te girmiş. 1914 senesi, Yeşilçam’ın doğuş yılı olarak düşünülür; çünkü ilk film olan “Himmet Ağa’nın İzdivacı” bu yıl içinde çekilmiştir. I. Dünya Savaşı yüzünden filmin oyuncuları askere alınır, bu yüzden film ...
  • Mal bulmuş Mağribi gibi (sanki çok iyi bir şey bulmuş gibi)

    16 Mayıs 2019 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

    Açgözlü, sonradan görme insanları betimlemek için kullanılan bir deyimdir. Mal bulmuş mağribi gibi deyimi medyada daha çok tartışmalarda fikri saldırının nitelendirilmesi için kullanılmaktadır; “mal bulmuş Mağribi gibi saldırmak” ve “mal bulmuş Mağribi gibi atlamak”. Bir kimseye saldırmak için sebep bulamayan ama karşı tarafın ufak bir hatası olunca saldıranların durumu “mal bulmuş Mağribi gibi saldırmak”  şeklinde ifade ediliyor. Bir tartışmada savunacak bir söz bulamayan kimseler  eline küçük bir delil geçince çok büyük delil gibi sarılma ...
  • Bir anonim şirkette Hakkı’ya verilen olumsuz emirler

    12 Mayıs 2019 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      *genel kurula katılma hakkı*genel kurulda konuşma hakkı*öneride bulunma hakkı*bedelsiz payları edinme hakkı*tesislerden yararlanma hakkı Hakkı ismindeki bir anonim şirket ortağı buradaki hak kavramını Hakkı olarak algılarsa genel kurula katılmayacak, genel kurulda konuşmayacak, öneride bulunmayacak, bedelsiz payları edinmeyecek, ve tesislerden yararlanmayacaktır. Şimdi okur yazar olduğuma bakmayın. İlkokul üçüncü sınıfa kadar ben de Türkçe’mizin azizliğine uğradığım için doğru düzgün okumayı bilmezdim. Sınıf arkadaşlarım bülbül gibi okurken b...