logo

Artvin’in Asıl Zenginliği Çoruh Havzası Geleneksel Ürün Gamı


Tolga Gül
tolgagul@08olay.com

Geçtiğimiz günlerde Artvin’de benim okurlarımdan biri olan Sufiyan Ağırbaş ile görüştük. Biraz sohbet ettik. Hatta kendisine benim kendi haber sitemde yazarlıkta teklif ettim. Yazılarını zaman zaman benim yazılarımda da aktaracağım. Sufiyan Ağırbaş hayatının önemli bir bölümünü Artvin’in geleneksel tarım ürünlerine özellikle de meyvelerin gen araştırmasına ayırmış bir kişi. Artvin’de onca zenginliğin gün geçtikçe unutulduğundan ve de bu ürünlerin başta Avrupa olmak üzere Dünya’nın bir çok gelişmiş ülkeleri tarafından aranmasına karşın ilimizde gün geçtikçe yok olduğuna dikkat çekiyor. Ben yazısını ilginç bulduğum için bugün sizlerle paylaşmak istiyorum. Yazının son bölümünde ufak bir yorum yapacağım.

İşte Sufiyan Ağırbaş’ın araştırmalarından bir kesit olan o yazısı:

“Çoruh Havzası Geleneksel Ürün Gamı

Meyvede temel amaç taze ve doğrudan tüketimdir. Ancak geleneksel ürünlerin başta raf ömrünü uzatmak gibi bir temel amaç ve mecburiyetten ortaya çıkmıştır. Yukarı Çoruh Havzasında ekolojik zenginliğinde sunduğu imkanlarla tıbbi yararlanım, damak zevki, diğer yandan zengin bir çeşni ve zenginliği de geliştirmiştir. Biraz geleneksel ürün gamımızın bir kısmını tanımaya çalışalım istedim.

1-Korava
2-Armut Pekmezi
3-Furuç (Armut Kurusu)
4-Kavut ( Armut Unu)
5-Armut Turşusu
6-Küme ve Pestil Türevleri
7-Meyve Cipsleri
8-Kımı Turşusu

Ve geliştireceği Armut Gazozu ve Bebek Maması Sektörleri

Biraz bunları açarak konuyu irdelemeye devam edelim ve bunları sizlere tanıtalım. Aslında hepimizin bildiği ve unutulmaya yüz tutmuş ürünlerimizdir.

1-Korava

Hemen hemen bütün meyvelerden üretilme yanında zengin çeşitliliğinde sunduğu avantajlarla tıbbi yararlarının ve damak zevkini de önceleyen çeşitli meyve kombinasyonlarıyla da tamamen natürel üretim. Zile Pekmezi kıvamında doğal saklama koşullarında bile yıllarca nefasetini koruyabilmekte, uzun bir raf ömrüne sahip bir ürün. Ve ilkel kaynaştırma sürelerinin uzunluğu HMF (Kül) oranlarını yükseltmekte.

2-Armut Pekmezi

Yakın Gürcistan ve Artvin’de doğal yayılma alanlarındaki kümelenmiş benim yapabildiğim çalışmalarda 150 tip armut bulunmakta ve bunlar genelde çekirdekten kabuğa doğru olgunlaşma gösteren, yörede loğlanma diye tarif edilen tipler. Zengin şire eldesi sunmakta. Pekmez ve diğer geleneksel ürünlere inanılmaz imkanlar sunulmakta.

3-Furuç

Yine Loğlu Armutlardan diğer meyve kuruları gibi fırınlanıp kurutulma yöntemi ancak havzada diğer meyve kurularından (Kak) ayrı tutulmuş. Tıbbi yararlanılmak da ve uzun süre tokluk hissi, reflü, kabızlık, feklik ve paşalı bir besin. Aynı zamanda afrodizyak etkilere sahip. Doğru bir üretimle incir, hurma, kayısı vb kurutmalıklardan artıları fazladır.

4-Kavut (Armut Unu)

Anadolu da genelde hububattan yapılan kavut, havzada ilk ve ilkel koşullarında meyve unu imalatı havzamızda görülmüştür. Furuçtan imal edilir. Yararlanım da furuçtan ayrı çok temel bir insani amaç olduğu anlaşılmaktadır. Yaşlı kesimin ve bebeklerin çiğneme sıkıntısına çözüm olarak bu yola başvurulması çok dikkat çekici. Diğer yandan ilkel saklama koşullarında uzun yıllar aflatoksin vb görülmemesi.

5-Armut Turşusu

Bölgede kendi bilgilerimiz ve yaptığımız çalışmalarda 15 tipten fazla armut turşu olarak da öne çıkmakta. Hipertansif ve diyabetik yararlanımları öne çıkmaktadır.

6-Küme ve Pestil Türleri

Bu çok bir özellik arz etmemekle birlikte diğer yörelerden havzada sadece meyve ekstresine dayalı hiç katkı maddesi içermemesi ile çeşitliliğin sunduğu imkanlar.

7-Meyve Cipsleri

Bu imalat bilhassa sürgündeki Ahıska Türkleri (Kıpçak) tarafından yapılmakta. Özellikle kavun kurutulmuşu ve cipsleri Rusya’da çok makbul. Hatta önemli bir ikramlık. Hele Uzakdoğu da Trabzon Hurması kurutulmuşu inanılmaz rağbet görmekte ve kilosu 50-60 dolar.

8-Kımı Turşusu

Yalnızçam silsilesinin yakın iki yüzünde doğal yayılma gösteren atol denilen yumrusu da yenilen bir bitki. Çok iyi bir antioksidan. Ekim alanlarının daralmasıyla birlikte yok olmakla karşı karşıya.

Vejetasyon süresinin de kısalığı dikkate alındığında aynı coğrafyada hem korunması, hem de kültürel üretimi ikinci hatta üçüncü bir ürün üretme avantajı mevcut. Yeni yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış ciracuna, örciyek ve diğer pancarlarda mevcut.

Buradan asıl gelmek istediğim nihai hedef birazda Sanayi Üretimi’dir. Örneğin Armut Gazozu; Gürcülerce insanlığa hediye edildiği söylenen yapılan armuz gazozunu incelediğimizde meyve ekstresi içermediği tamamen yapay bir ürün olduğu görülmektedir. İlimiz için gerçekten organik armut gazozu, organik bebe maması ve sütü, diyabetik geleneksel ürün gamı üzerine yoğunlaşmakta yarar olduğudur.

Sonuç olarak Midilli adasında 11 Milyon zeytin ağacı olduğunu dikkate aldığımızda, ülkemizde de bazı illerimizde başarılmış kent ormanları ve Doğu Karadeniz’de rahmetli Muğlalı Zihni Derin tarafından başlatılmış çay ve fındık Ziraatının bölgeye etkilerine ileride bir göz atar ve değerlendiririrz.

Biz sadece Şavşat ve Ardanuç kesiminde bir Armut koleksiyon bahçeleri eylem planını hayata geçirdiğimizde, Dünya Armut Üretimi ve tüketiminde birinci sırayı alırız.

Bütün bu bilgileri değerlendirdikten sonra furuç, korava, armut pekmezi Ekim 2015/Saraybosna Dünya Gıda kongresinde de yayın ve poster olarak da insanlığın bilgisine sunulmuştu. Belli ki benim sınırlı bilgilerimle bile atalarımızın ciddi bir birikime sahip olduğudur. Günün müspet ilmiyle de çelişiklikler göstermediği görülmektedir.

Bilhassa hızla unutulmakta olan obezite ve diyabetle mücadelede ve de natürel beslenmeye dönüşte Çoruh Mutfağından insanlığa sunabileceklerimiz var.

Hemşerilerime bir uyarım ve ricam daha var. Pekmez, korava, pestil gibi ürünleri hızlı ve uzun süre kaynatmayın. HMF (Kül) oranlarını bilinçsizce arttırmayın. Biraz hiç değilse güneşte buharlaştırma tercih ve imkanlarından yararlanalım.

Yönetenlerden de bir ricam var. Burada coğrafi işaret, tescil, patent vb sahip çıkma gayretlerinizi görelim artık. Son olarak belirtmeliyim ki mobilize bir şirahane ısrarımız devam ediyor.”

Bence yöresel ürünler konusunda başta üniversitemiz olmak üzere ilgili kurumların daha hassas ve gayretli çalışmalarda bulunmaları gerekiyor. Dünya artık organik tarıma dönmüş iken ilimizde organik tarımın yapay ve doğal olmayan yöntemlere döndürme gayretlerine bir dur diyerek var olan zenginliklerimizi ortaya çıkarmalıyız diye düşünüyorum. Yazısı ve hatırlatmaları ve de hassas araştırmalarını paylaştığı için de Sufiyan Ağırbaş’a teşekkür ediyorum.

Share
510 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

3+2 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • İRTİFAK HAKLARI

    10 Aralık 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

    1.KAVRAM VE TANIM İrtifak sözlükte “bir şeye dayanmak, ondan faydalanmak” anlamına gelir. İrtifak hakları, sahibine konusu olan eşyayı doğrudan doğruya kullanma veya ondan yararlanma veya her ikisine birden sahip olma yetkisini veren sınırlı bir ayni haktır. 2.İRTİFAK HAKLARININ FARKLI TASNİFLERİ 2.1. İrtifak Hakkından Yararlanma Yetkisinin Kapsamı Açısından A-Tam Yararlanma İrtifakı İrtifak haklarından intifa hakkı hak sahibine eşyadan tam yararlanma yetkisi verir. B-Sınırlı Yararlanma irtifakı İntifa dışındaki irtifak...
  • MUTLAK HAKLAR

    09 Aralık 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

    M 1.Tanım Mutlak, kayıt altına alınamayan, kendisine bir sınır biçilemeyen demektir. Sahibine maddi ve manevi olmayan mallar ile kişiler üzerinde geniş yetkiler veren ve herkese karşı ileri sürülebilen haklardır. Mülkiyet hakkı, telif hakkı, ayni haklar, intifa hakkı, velayet ve vesayet hakları mutlak haklara örnektir. Bu hakları herkesin ihlal etmesi mümkündür, bu yüzden herkese karşı ileri sürülebilir. Herkes mutlak haklara uymak ve saygı göstermekle yükümlüdür. Mutlak haklar, hukuk düzeninin belirlediği sınırlar içinde kalmak sure...
  • Özel Hakların Sınıflandırılması

    08 Aralık 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

    1.Niteliklerine Göre Özel Haklar 1.1.Mutlak Haklar Sahibine maddi ve manevi olmayan mallar ile kişiler üzerinde geniş yetkiler veren ve herkese karşı ileri sürülebilen haklardır. Mülkiyet hakkı, telif hakkı, ayni haklar, intifa hakkı, velayet ve vesayet hakları mutlak haklara örnektir. Bu hakları herkesin ihlal etmesi mümkündür, bu yüzden herkese karşı ileri sürülebilir. Herkes mutlak haklara uymak ve saygı göstermekle yükümlüdür. Mutlak haklar, hukuk düzeninin belirlediği sınırlar içinde kalmak suretiyle hakkın sahibi tarafından ...
  • NİTELİKLERİ BAKIMINDAN HUKUK KURALLARI

    06 Aralık 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Nitelikleri bakımından hukuk kurallarının çeşitleri şunlardır: Emredici hukuk kuralları Tamamlayıcı hukuk kuralları Yorumlayıcı hukuk kuralları Tanımlayıcı hukuk kuralları 1.Emredici hukuk kuralları 1.1.Tanım Kesin bir emir veya yasak içeren, aksinin kararlaştırılması mümkün olmayan kurallardır. Kesinlikle uyulması gereken hukuk kurallarıdır. Bu kurallara uyulması mutlak surette zorunlu olduğundan âmir kaideler veya mecburi kaideler , eski ifadesiyle ahkâm-ı âmire denilmiştir. 1.2.Özellikleri Bireyl...