logo

NİTELİKLERİ BAKIMINDAN HUKUK KURALLARI


Erhan Kırmızı
erhankirmizi@08olay.com

 

Nitelikleri bakımından hukuk kurallarının çeşitleri şunlardır:

  1. Emredici hukuk kuralları
  2. Tamamlayıcı hukuk kuralları
  3. Yorumlayıcı hukuk kuralları
  4. Tanımlayıcı hukuk kuralları

1.Emredici hukuk kuralları

1.1.Tanım

Kesin bir emir veya yasak içeren, aksinin kararlaştırılması mümkün olmayan kurallardır. [1] Kesinlikle uyulması gereken hukuk kurallarıdır. [2]

Bu kurallara uyulması mutlak surette zorunlu olduğundan âmir kaideler veya mecburi kaideler , eski ifadesiyle ahkâm-ı âmire denilmiştir.[3]

1.2.Özellikleri

  • Bireyler bu kuralların aksini kararlaştıramaz, aksine sözleşme yapamazlar ve bu kuralların aksine davranışlarda bulunamazlar.
  • Kamu hukuku alanında, emredici kurallara daha fazla rastlanmakla birlikte, özel hukuk alanında da emredici kurallara ihtiyaç duyulmaktadır
  • Özel hukukta “sözleşme serbestisi ilkesi” egemen olduğu halde, emredici hükümler söz konusu olduğunda taraf iradeleri dikkate alınmamaktadır.[4]

1.3.Örnekler

Çoğu kere emredici kuralların yazılış biçimleri onları ele verir. Mesela,“…..yapmakla mükelleftir, ….yapmak zorundadır, uyulması mecburidir, ….olamaz, ….geçersizdir, …..gerekir, vb.” ifadeler kuralın emredici olduğunu gösterebilir.[5]

Emredici hukuk kuralı içeren cümleler genellikle “herkes”, “hiç kimse” gibi genellik ve kapsayıcılık ifade eden kelimelerle başlar ve “yapar”, “zorunludur”, “gerekir”, “şarttır”, “yasaktır” gibi kesinlik, zorunluluk ve emredicilik ifade eden yüklemlerle sona erer. [6]

Örneğin; Evlenme yaşı ile ilgili olarak edeni Kanun’da “Erkek veya Kadın 17 yaşını doldurmadıkça evlenemez.” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm emredici bir nitelik taşır.[7]

1.4.Emredici Hukuk Kurallarının Amaçları

Emredici nitelikteki kuralların düzenlenmesindeki temel amaçlar şunlardır:

– Kamu düzenini koruma

– Zayıflar koruma

– Genel ahlakı koruma

– Genel adabı koruma

– Kişiliği ve kişilik haklarını koruma[8]

*Bir kimsenin tek bir kişi ile evlenebileceği kuralı kamu düzenini korumak amaçlıdır.[9]

*Ayırt etme gücüne sahip olmayan kişinin yaptığı hukuki işlemler geçersizdir kuralı zayıfın korunması amaçlıdır. [10]

*Ahlaka aykırı bir amaç elde etmek için verilen şeyin geri alınamaması kuralı ahlakı korumak amaçlıdır. [11]

1.5.Emredici Hukuk Kurallarına Aykırılığın Sonuçları

Bu kurallara aykırı yapılan işlemler hükümsüzdür.[12]  Emredici hukuk kurallarına aykırı yapılan işlemler yokluk ve butlan ile sakattır.[13]

Yokluk: Yoklukla kastedilen hükümsüzlük hali, yapılan işlemin hiç yapılmamış ve doğmamış sayılmasıdır. Bu tür işlemler içerdikleri sakatlıktan dolayı yok sayılmaktadır.[14]

 Butlan: Butlan ise mutlak butlan ve nisbi butlan olmak üzere ikiye ayrılır. Mutlak butlan ile sakat olan işlem ölü doğmuş demektir yani kural olarak hiçbir hüküm ifade etmez. Mutlak butlan hakim tarafından kendiliğinden dikkate alınır. Nisbi butlanda ise aykırı olarak yapılan işlem eksikliğine rağmen kendiliğinden batıl olmaz. Hakim kendiliğinden dikkate almaz,ancak ilgilinin istemi üzerine dikkate alınır.[15]

2.Tamamlayıcı hukuk kuralları

Tarafların aksini kararlaştırabildikleri hükümlerdir. Tamamlayıcı hukuk kuralları tarafların sözleşme yaparken öngöremedikleri konulardaki uyuşmazlıkların çözümüne yarayan kurallardır. [16]

Örneğin; karı koca mal rejimi konusunda bir seçim yapmamışlarsa, aralarında “edinilmiş mallara katılma rejimi” uygulanır (MK.m.202).[17]

Örneğin; borcun ifa yeri taraflarca sözleşme ile serbestçe belirlenebilir. Eğer taraflar ifa yerini belirlememişlerse ve daha sonra bu konuda da anlaşamamışlarsa bu durumda ifa yeri olarak borcun türüne göre kanun  farklı yerler belirlemiş olduğundan bu yedek hükümler devreye girerek sözleşmedeki eksikliği tamamlarlar:

–Borç bir para borcu ise kanuni tamamlayıcı yedek hükme göre ifa yeri alacaklının yerleşim yeridir.
–Borç bir parça borcu ise kanuni tamamlayıcı yedek hükme göre ifa yeri sözleşme yapıldığı sırada bu şey nerede ise orasıdır.

–Borç bu ikisi dışında diğer şeylerin borcu ise kanuni tamamlayıcı yedek hükme göre ifa yeri borçlunun yerleşim yeridir.[18]

 3.Yorumlayıcı hukuk kuralları 

Bireylerin birkaç anlama gelebilen beyan ve hareketlerinin, hangi anlama geldiğini saptayan hukuk kurallarıdır.[19]

Borçlar Kanununun 91. maddesinde yer alan “Borcun ifası için bir ayın başlangıcı veya sonu belirlenmişse, bundan ayın birinci ve sonuncu günü; ayın ortası belirlenmişse, bundan da ayın on beşinci günü anlaşılır.” Hükmü bu durumu açıklığa kavuşturan yorumlayıcı bir kuraldır.[20]

Taraflar borcun ödenmesi zamanını sözleşme ile serbestçe belirlemişler ve İfa zamanı olarak da ayın başı, ayın ortası veya ayın sonu gibi belirsiz zaman dilimleri kullanmışlardır. Daha sonra bu belirsiz zaman dilimlerini kesinleştirmek konusunda anlaşmazlık çıkarsa kanunun bu terimlerden ne anlaşılması gerektiği konusundaki yedek hükümler devreye sokularak, yorum yapılarak anlaşmazlık çözüme kavuşturulabilecektir Buna göre kanun:

– Ayın başı ibaresinin ayın birinci günü olarak

– Ayın ortası ibaresinin ayın on beşinci günü olarak

– Ayın sonu ibaresinin ayın sonuncu günü olarak yorumlanabileceğini belirtmiştir.[21]

4.Tanımlayıcı hukuk kuralları

Örneğin, Medeni Kanunun 19. maddesinin 1. fıkrasında yer alan “yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir.” Hükmü bir tanımlayıcı kuraldır. Görüldüğü gibi bu kural, kişilere bir şey emretmemekte veya yasaklamamakta, yani bir sorumluluk yüklememektedir. Sadece bir tarif yapmaktadır.[22]

Örneğin İş kanununun 2. Maddesinde birçok tanım vardır. “Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir. İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddî olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birime işyeri denir.”

[1]https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/48959/mod_resource/content/1/Hukuk%20Ba%C5%9Flang%C4%B1c%C4%B1%204.pdf

[2] https://www.nedir.com/hukuk-kurallar%C4%B1n%C4%B1n-%C3%A7e%C5%9Fitleri

[3] http://dergipark.gov.tr/download/article-file/292168

[4] http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:7nSvNm1n19sJ:www.profdrabdullahdemir.net/wp-content/uploads/2016/10/HUKUK-BA%25C5%259ELANGICI-6.pptx+&cd=6&hl=tr&ct=clnk&gl=tr

[5] http://dergipark.gov.tr/download/article-file/292168

[6] http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:7nSvNm1n19sJ:www.profdrabdullahdemir.net/wp-content/uploads/2016/10/HUKUK-BA%25C5%259ELANGICI-6.pptx+&cd=6&hl=tr&ct=clnk&gl=tr

[7] https://www.nedir.com/hukuk-kurallar%C4%B1n%C4%B1n-%C3%A7e%C5%9Fitleri

[8] http://www.bilgine.net/niteliklerine-gore-hukuk-kurallari

[9] https://huk101.wordpress.com/2012/10/19/hukuk-kurallari/

[10]https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/48959/mod_resource/content/1/Hukuk%20Ba%C5%9Flang%C4%B1c%C4%B1%204.pdf

[11] https://huk101.wordpress.com/2012/10/19/hukuk-kurallari/

[12] http://geomatik.beun.edu.tr/marangoz/files/2017/10/NehirHoca.pdf

[13] https://www.nedir.com/hukuk-kurallar%C4%B1n%C4%B1n-%C3%A7e%C5%9Fitleri

[14] http://dergipark.gov.tr/download/article-file/292168

[15] http://hukukcubiz.blogspot.com/2016/01/hukuk-kurallarnn-cesitleri.html

[16] https://www.nedir.com/hukuk-kurallar%C4%B1n%C4%B1n-%C3%A7e%C5%9Fitleri

[17]http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:7nSvNm1n19sJ:www.profdrabdullahdemir.net/wp-content/uploads/2016/10/HUKUK-BA%25C5%259ELANGICI-6.pptx+&cd=6&hl=tr&ct=clnk&gl=tr

[18] http://www.bilgine.net/niteliklerine-gore-hukuk-kurallari

[19] https://www.nedir.com/hukuk-kurallar%C4%B1n%C4%B1n-%C3%A7e%C5%9Fitleri

[20] http://dergipark.gov.tr/download/article-file/292168

[21] http://www.bilgine.net/niteliklerine-gore-hukuk-kurallari

[22] http://dergipark.gov.tr/download/article-file/292168

Share
97 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

9+9 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • İRTİFAK HAKLARI

    10 Aralık 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

    1.KAVRAM VE TANIM İrtifak sözlükte “bir şeye dayanmak, ondan faydalanmak” anlamına gelir. İrtifak hakları, sahibine konusu olan eşyayı doğrudan doğruya kullanma veya ondan yararlanma veya her ikisine birden sahip olma yetkisini veren sınırlı bir ayni haktır. 2.İRTİFAK HAKLARININ FARKLI TASNİFLERİ 2.1. İrtifak Hakkından Yararlanma Yetkisinin Kapsamı Açısından A-Tam Yararlanma İrtifakı İrtifak haklarından intifa hakkı hak sahibine eşyadan tam yararlanma yetkisi verir. B-Sınırlı Yararlanma irtifakı İntifa dışındaki irtifak...
  • MUTLAK HAKLAR

    09 Aralık 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

    M 1.Tanım Mutlak, kayıt altına alınamayan, kendisine bir sınır biçilemeyen demektir. Sahibine maddi ve manevi olmayan mallar ile kişiler üzerinde geniş yetkiler veren ve herkese karşı ileri sürülebilen haklardır. Mülkiyet hakkı, telif hakkı, ayni haklar, intifa hakkı, velayet ve vesayet hakları mutlak haklara örnektir. Bu hakları herkesin ihlal etmesi mümkündür, bu yüzden herkese karşı ileri sürülebilir. Herkes mutlak haklara uymak ve saygı göstermekle yükümlüdür. Mutlak haklar, hukuk düzeninin belirlediği sınırlar içinde kalmak sure...
  • Özel Hakların Sınıflandırılması

    08 Aralık 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

    1.Niteliklerine Göre Özel Haklar 1.1.Mutlak Haklar Sahibine maddi ve manevi olmayan mallar ile kişiler üzerinde geniş yetkiler veren ve herkese karşı ileri sürülebilen haklardır. Mülkiyet hakkı, telif hakkı, ayni haklar, intifa hakkı, velayet ve vesayet hakları mutlak haklara örnektir. Bu hakları herkesin ihlal etmesi mümkündür, bu yüzden herkese karşı ileri sürülebilir. Herkes mutlak haklara uymak ve saygı göstermekle yükümlüdür. Mutlak haklar, hukuk düzeninin belirlediği sınırlar içinde kalmak suretiyle hakkın sahibi tarafından ...
  • NİTELİKLERİ BAKIMINDAN HUKUK KURALLARI

    06 Aralık 2018 Erhan Kırmızı, Köşe Yazıları

      Nitelikleri bakımından hukuk kurallarının çeşitleri şunlardır: Emredici hukuk kuralları Tamamlayıcı hukuk kuralları Yorumlayıcı hukuk kuralları Tanımlayıcı hukuk kuralları 1.Emredici hukuk kuralları 1.1.Tanım Kesin bir emir veya yasak içeren, aksinin kararlaştırılması mümkün olmayan kurallardır. Kesinlikle uyulması gereken hukuk kurallarıdır. Bu kurallara uyulması mutlak surette zorunlu olduğundan âmir kaideler veya mecburi kaideler , eski ifadesiyle ahkâm-ı âmire denilmiştir. 1.2.Özellikleri Bireyl...